Een volwassen geest in een jong lichaam

De jonggestorven Raymond Radiguet (1903 – 1923) was in de laatste vier jaar van zijn leven een literaire sensatie in kringen van liefhebbers en makers van moderne/modernistische kunst in Parijs. Op zijn zestiende verliet hij de middelbare school en de ouderlijke woning in een voorstad van Parijs en ruilde die in voor een leven als schrijver, dichter en literaire bohemien in Parijs. Op zijn zeventiende schreef hij "Le diable au corps/Van de liefde bezeten”. Het duurde nog een paar jaar voordat de Franse uitgever Bernard Grasset de roman met een voor die tijd grote publiciteitscampagne uitbracht. Het sloeg in als een bom. Ten eerste, omdat zelden een zeventienjarige in staat is om zo’n volwassen roman te schrijven. Ten tweede, omdat de roman gaat over een vijftien/zestienjarige scholier die een verhouding krijgt met een pas getrouwde vrouw van begin twintig van wie de echtgenoot aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog is gestationeerd. Ten derde, werd kort na publicatie van de roman duidelijk dat de roman grotendeels autobiografisch is. Radiguet had zelf een verhouding (gehad) met een vrouw van wie de man aan het front dienst deed. De Nederlandse vertaling van Jacoba van Velde verscheen in 1954, is meerdere keren herdrukt, waaronder een editie in een bundel samen met “Het bal van graaf d’Orgel” de postuum uitgegeven roman van Radiguet uit 1924.

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog is François een twaalfjarige middelbare scholier die opgroeit in een voorstad van Parijs in een burgerlijk liberaal middenklasse gezin. Niets bijzonders, niet bijzonder boeiend. Het wordt boeiender wanneer François, die wanneer hij wilt een goede leerling op de plaatselijke middelbare school is, liever literatuur leest en samen met klasgenoten lange wandelingen maakt dan dat hij braaf naar school gaat en zijn huiswerk maakt. Zijn vader geeft hem de ruimte om te doen waar hij zin in heeft, want het zijn immers rare tijden met de Grote Oorlog soms letterlijk in de achtergrond hoorbaar. Het verhaal wordt pas echt interessant wanneer hij Marthe leert kennen. Op dat moment is zij verloofd met Jacques die dienst doet aan het front. Langzaam maar zeker ontwikkelt zich een intense relatie tussen François en Marthe die duurt tot het einde van de oorlog, wanneer Jacques definitief terugkeert van het front.

Toch is het niet (alleen) de interessante verhaallijn die van “Van de liefde bezeten” een heel goede roman maakt. De volwassen wijze waarop Radiguet François laat terugkijken op zijn gevoelens voor Marthe, zijn gedrag ten opzichte van haar en anderen in zijn omgeving, is het echt verbazingwekkende goede van deze roman. Het is deze zelfreflectie die je eerder verwacht bij iemand van vijftig jaar of ouder die vol levenservaring terugkijkt op een periode in zijn/haar jeugd, die de roman ook iets ongeloofwaardigs geeft. Het past niet bij een tiener. Wanneer deze roman zou zijn geschreven door een vijftigjarige dan zou deze ongeloofwaardigheid een punt van kritiek zijn, maar “Van de liefde bezeten” is geschreven door de zeventienjarige Radiguet. De wijze waarop Radiguet François het soms subtiele onderscheid laat maken tussen liefde, lust en relatie gecombineerd met het onderscheid tussen de puberale zin voor avontuur en tegelijkertijd de angst voor het onbekende (in dit geval seks) is hoogstaand. Radiguet is een oude geest in een jong lichaam.