Het leven, een roman?

Ongeveer een miljoen Nederlanders koestert de wens ooit een roman te schrijven. Een miljoen… Een getal dat je tot denken brengt. Wat verwachten ze van hun roman? Iets als het effect van The Voice maar dan met letters? Roem en het grote geld? Weten ze niet dat die kansfactor inmiddels kleiner is dan van het winnen van een loterij?

Arie Storm, een gevreesd criticus, een uitstekende vertaler en schrijver van de nodige romans, zag een gat in de markt en publiceerde Het schrijven van een roman, dat de beginnende auteur op weg moet helpen. Het boek is er een in de reeks die Querido Academie heet. Die Academie organiseert cursussen in creative writing en allerlei andere workshops die met lezen of schrijven te maken hebben. Het boek hinkt wat mij betreft op twee gedachten. Zo lees ik op de achterflap: ‘het is inspirerend, diepgravend, praktisch en instructief.’ Wie het dunne boekje in de hand weegt denkt meteen ‘diepgravend’?

Op de een of andere wijze heeft de uitgever van Storm gedacht dat het niet te dik moest worden. De tekst lijkt in dit boek geperst te zijn. En ook Storm geeft regelmatig aan dat hij uit zou kunnen wijden, maar doet het vervolgens niet… Waarom, vraag ik mij af. Waarom niet echt diepgravend? Waarom zo DWDD, dus even snel, niet te lang, en vooral kort. Aan de kwaliteit van Storm twijfel ik geen moment. Toch komt hij mij in dit boekje voor als een aan de ketting liggende beer. Een beer die danst zolang de hete plaat op temperatuur blijft en die blij is dat het niet te lang hoeft te duren.

Wie de recensies van Arie Storm met regelmaat leest, kent zijn criteria. Die weet dat ieder boek langs de liniaal van Nabokov komt te liggen. Dat dit onvoldoendes oplevert, zeker bij Nederlandse literatuur, kan geen verwondering opwekken. Ik verwachtte deze Russische reus van de letteren dan ook in Het schrijven van een roman tegen te komen, en Storm stelde mij niet teleur. Zelf gebruik ik Nabokov ook als voorbeeld wanneer ik beginnende schrijvers op weg wil helpen. Wie zijn debuut Masjenka goed gelezen heeft, weet dat alles wat een schrijver weten moet in dit boek te vinden is. Storm citeert zijn geliefde Vladimir met regelmaat, net zoals hij Salinger, Kafka, Sebald, Proust en Roth door middel van tekstfragmenten of opmerkingen iets duidelijk laat maken. Jammer is het dat deze giganten zo hoog op het apenrots van de literatuur zitten dat menig beginner er zelfs niet aan hoeft te denken ooit in hun schaduw te kunnen gaan zitten.

Interessanter wordt het voor hen wanneer schrijvers als Rosenboom, Reve, Mulisch of Hermans aan het woord komen. Opvallend daarbij is overigens dat Storm het niet zo op de schrijvende dames heeft. Voorbeelden van slecht schrijven zijn altijd dames. De Hoogevorsts, Dorresteins, Noorts en Den Hollanders. Goed schrijvende auteurs zijn ‘De grote drie’ of auteurs van wie iedereen wel weet dat ze hun vak verstaan, zoals de eerder genoemde Rosenboom of A.F.TH. van der Heijden. Jammer is het dat hij, nota bene Arie Storm, schrijvers als Grunberg, Japin of nog erger als özcan akyol (erg slechte schrijvers verdienen geen hoofdletters) en vele anderen vergeet. Hoe graag had ik, juist bij hen, gelezen wat er nu allemaal aan dat proza schort. Genoeg zou ik zelf zeggen…. Maar dat terzijde. Door deze voorspelbare en vooral voorzichtige keuze van voorbeelden is dit boek weinig verrassend. Van een scherp criticus als Storm had ik meer verwacht.

Natuurlijk is dit boek voor de beginnende schrijver de moeite waard. Alleen al door ‘het basisschema voor het schrijven van een roman’ en de ‘elf voorwaarden voor het schrijven van levendig proza’ zal menig beginner enorm geholpen worden. En er staan meer handige en praktische tips in dit boek. Wie Hoe fictie werkt van James Wood heeft gelezen, zal op bekend materiaal stuiten. Arie Storm, de vertaler van dit boek, citeert gretig uit dit epistel, net zoals ook D.J. Taylor regelmatig aan bod komt.

Al met al is Het schrijven van een roman een vlot geschreven inleiding op de kunst van het schrijven, maar allesbehalve een diepgravend werk. Uit dit boek blijkt ambitie, net als in De X-files van de literatuur, een eerder werk van Storm. Wellicht wordt het tijd om tot een beslissing te komen. Misschien moet hij de Kellendonk biografie definitief aan een ander overlaten en nu eens eindelijk het ultieme boek over het schrijven van een roman op papier zetten. Met meer Nederlandstalige auteurs erin, met meer voorbeelden van uitglijden. Die makkelijke voorbeelden uit ‘literaire thrillers’ moet hij vergeten. Juist de met veel bombast gepresenteerde romans van dit moment, ik noem de auteurs die zichzelf als ‘nieuwe grote drie’ presenteren, die moet hij als voorbeeld gebruiken voor dat wat hij slecht schrijven vindt. Dan hebben we een leerboek en een statement. Een Storm is daartoe in staat. Of is die inmiddels gaan liggen?