Uniek werk van een unieke schrijver

Het blijft bijzonder als je je realiseert hoe een stom toevallig iets uit vroeger jaren zijn invloed heeft op de rest van je leven. Het is Oudjaarsavond 1975, en ik zit me als 16-jarige puber een beetje te vervelen op de bank bij mijn ouders, in afwachting van de klok van 12 uur. De tv staat aan, en dan gebeurt het. Op tv komt Het Grote Gebeuren, de verfilming van het gelijknamige verhaal van Belcampo (pseudoniem van H.P. Schönfeld Wichters). Het volgende uur zit ik gekluisterd aan de buis, en na de kerstvakantie duik ik op school meteen de (toen nog zeer goed gesorteerde) schoolbibliotheek in om te kijken of er boeken van Belcampo staan. Dat blijkt het geval, en ik verlies me in de prachtige verhalen.

Als ik daar nu, ruim 45 jaar later aan terugdenk, besef ik me dat hier de grondslag gelegd is voor de kennismaking met prachtige schrijvers als Tolkien, Lovecraft, King, Allende en vele anderen; de schrijvers uit de wereld van het fantastische, het bijzondere, het mysterieuze.

Belcampo is, voor zover ik weet, de eerste en enige Nederlandse schrijver die het genre van de fantastische literatuur als kern van zijn werk had, wellicht met als enige vergelijkbare werk een aantal verhalen van Herman Pieter de Boer (mochten er andere Nederlandse schrijvers in het genre zijn, dan houd ik me aanbevolen voor tips).

De wereld die Belcampo schetst, is soms humoristisch, soms mystiek, soms gruwelijk, maar altijd zeer fantasierijk. Hij houdt ervan diverse geledingen van de gevestigde orde op subtiele wijze op de hak te nemen, of dat nu ambtenaren, bestuurders, de gegoede burgerij of kerk is. Het verhaal Het Grote Gebeuren is natuurlijk het voorbeeld bij uitstek, waarin hij de Bijbelse apocalyps 'vertaalt' naar Rijssen, de plaats waar hij opgroeide. De bevolking van Rijssen heeft hem dit overigens nooit echt in dank afgenomen (mede omdat hij in veel verhalen het geloof op de hak neemt, en ook veel verhalen zich in Rijssen afspelen). Initiatieven om een standbeeld van hem in Rijssen te krijgen zijn steevast door het gemeentebestuur geblokkeerd.

Het zou te ver voeren om alle verhalen hier te bespreken, maar een paar pareltjes wil ik niet onvermeld laten:'Het plan Kruut'ntone' (ook gesitueerd in Rijssen), waarin de Rijssenaren een 'traditie' bedenken om meer toerisme te trekken, wat uiteindelijk leidt tot een apocalyptisch soort van paasvuur. 'Het laatste getuigenis' waarin de regering besluit de zee, die door de welvaart buitendijks gehouden is, weer toe te laten in het land. 'De dingen de baas', waarin niet meer de mens, maar levenloze voorwerpen de macht overnemen. 'De achtbaan', waarin de medische wetenschap er in slaagt gedachten te transplanteren. En met een komische noot: 'De Sneeuwpop', waarin een gezin een sneeuwpop bouwt naar gelijkenis van een nogal forse tante, en vervolgens aangeklaagd wordt wegens illegale bouwaciviteiten.

Wat het boek mede bijzonder maakt, is het taalgebruik van Belcampo, dat natuurlijk past bij zijn werkzame periode, de eerste helft van de 20e eeuw. Nog verhevener en archaïscher dan het Polygoonjournaal dat we allemaal nog wel kennen. Prachtig, virtuoos, met nooit een woord teveel.

"Al zijn fantasieën" is feitelijk een bundeling van 7 boeken, en daarmee goed voor urenlang leesplezier. Sommige verhalen zo kort als 1 of 2 pagina's, andere langer, tot zo'n 30-40 pagina's. Een absolute aanrader voor iedereen die zich wil laten verrassen door een helaas vaak vergeten Nederlandse auteur.