Britser dan Brits

Bill Bryson is een Amerikaan die 20 jaar van zijn leven in Groot-Brittannië heeft gewoon en gewerkt, van de jaren ’70 tot de jaren ’90. Voordat hij terugkeert naar Amerika, besluit hij nog één keer (zonder auto) een reis door het land te maken en zijn bevindingen op schrift te zetten. Dat resulteerde in ‘Notes from a small island”.

Als je hoort dat een Amerikaan een reisverslag over Groot-Brittannië schrijft, komen er al gauw wat vooroordelen bij je op: dat wordt natuurlijk zo’n opschep-verhaal over hoe saai en gewoontjes Engeland is en dat in Amerika alles groter en beter is. Gelukkig is niets van dat alles waar; sterker nog: de vergelijkingen met Amerika ontbreken vrijwel volledig in het boek, en waar al een vergelijking gemaakt wordt, valt die niet zelden in het nadeel van Amerika uit. Daarentegen geeft het verhaal zo’n herkenbaar, bijna oer-stereotiep beeld van Groot-Brittannië, (althans, voor wie daar meer dan alleen een lang weekend in Londen heeft doorgebracht), dat het boek Britser dan Brits is, en niet voor niets in het land zelf is uitverkozen tot een van de beste boeken over Groot-Brittannië.

Niet in de laatste plaats wordt dat veroorzaakt doordat Bryson geen Amerikaans, maar Brits-Engels schrijft, en dat is een prestatie op zich. De tekst zijn doorspekt met lovely’s, dingen die ‘quite good’ en ‘rather nice’ zijn, en termen waarvoor de gemiddelde non-native speaker toch regelmatig het woordenboek moet raadplegen. Maar daarmee voelt het boek dan wel heerlijk authentiek Brits aan.

Bryson heeft een plezierige, zij het ‘elaborate’ schrijfstijl. Als hij een steile heuvel moet beklimmen tijdens een wandeling, lezen we: “My diminishing physical resources were entirely consumed by the challenge of hauling myself up a killer slope.” Hij schrijf met veel humor en heeft een scherp observatievermogen. Soms moet je drie keer nadenken of hij nou meent wat hij schrijft, en de humor is vaak subtiel: “I had grown used to moving about at walking speed or at least at British Rail speed, which is often of course, much the same thing.”

Twee punten maken dat het boek me op zeker moment toch wat ging vervelen. Ten eerste: het boek is zo’n 25 jaar oud, en gestoeld op herinneringen van de schrijver die nog eens 20 jaar ouder zijn. Dat maakt dat het allemaal wat gedateerd overkomt. De wat oudere geboren en getogen Brit zal er een feest van herkenning in zien, maar de niet-Britten haken vermoedelijk af als Bryson het heeft over tv-series, warenhuizen en personen die al lang vergeten zijn. Ten tweede, Bryson valt helaas (erg) vaak in herhaling. In elke stad of dorp die hij aandoet moeten we lezen hoe de sfeer die hij van vroeger in zijn hoofd had, verpest is door moderne gebouwen met veel staal en glas, parkeerplaatsen, vervuiling en grote winkelketens die de kleine winkeltjes verdrongen hebben. Die teleurstelling is begrijpelijk, maar na 100 bladzijden weet je dat wel. Zo ongeveer elke treinreis die hij maakt, heeft vertraging en resulteert in een sneer naar British Rail. Hij beschrijft in detail de hotels en guesthouses waarin hij verblijft en hoe hij zich na elke regenbui (en dat zijn er nogal wat) daar terugtrekt voor een warm bad en schone kleren. Dat past allemaal prima in de oude traditie van Britse knusheid en kneuterigheid, maar maakt dat je na de eerste twee of drie hoofdstukken in elk volgend hoofdstuk eigenlijk alleen nog maar de plaatsnaam hoeft te veranderen om te weten wat er komt.

Heb je iets met Groot-Brittannië, beheers je de Engelse taal goed en ben je pakweg 40-plus? Dan is dit boek een absolute aanrader. Er is weliswaar een Nederlandse vertaling, maar hoewel ik die niet gelezen heb, vermoed ik dat veel van de (onvertaalbare) humor en subtiliteiten daarin verloren gaan.