Harde SF van een bijna ongeëvenaarde schaal ...

Ik was al erg onder de indruk van het tweede deel van deze trilogie, maar na het lezen van het derde deel is duidelijk wat een prestatie deze serie is en ik geloof ook dat dit een klassieker zal worden, die over vijftig jaar nog steeds zal worden genoemd als een van de hoogtepunten in het genre. Daarbij zal het worden geplaatst in de tak van harde SF met kosmologische speculatie in de traditie van Arthur C. Clarke (2001 en Childhoods End) en Stephen Baxter. Dit is geen space opera die ruimterijken opvoert in conflict met elkaar en vooral draait om het avontuur. Het is ook geen sociologische SF die veranderingen in de menselijke samenleving onder de loep legt. Dit is SF over de kosmos, over de meest basale natuurwetten en over hoe veranderingen daarin het heelal zouden veranderen. Het is een boek over filosofische vragen: hoe verandert leven zijn omgeving? Als biologisch leven het oppervlak van de Aarde al ingrijpend heeft veranderd - hoe kunnen we er zeker van zijn dat het heelal zoals we dat waarnemen zijn oorspronkelijke toestand heeft behouden?
Ja, dit zijn concepten waar we ons nauwelijks een voorstelling van kunnen maken, maar Liu Cixin laat zien over een ongeëvenaarde verbeelding te beschikken. Ik ben zelf schrijver, dus ik vind dat ik ook beschik over behoorlijk veel fantasie, maar Cixin wist zaken te beschrijven waar ik zelfs nog niet over gedacht had, of waarvan ik zou denken dat het niet mogelijk zou zijn ze zo op papier te zetten dat de lezer zich er een beeld bij zou kunnen vormen. Tot de meest kleinschalige beelden die hij oproept behoren een beschaving van ruimtesteden in de schaduw van de grote gasplaneten en de manier waarop aan het begin van het verhaal wordt geprobeerd een menselijke vertegenwoordiger op pad te sturen om contact te leggen met een buitenaardse beschaving. Wat ik werkelijk bijzonder vond was zijn beschrijving van hoe het zou zijn om als wezen uit drie dimensies een vierdimensionale ruimte te betreden of hoe het er zou uitzien als iets uit drie dimensies in twee dimensies zou overgaan. Deze scenes waren werkelijk adembenemend.
Daarbij schuwt Cixin het niet om de mensheid af te tekenen als werkelijk onbetekenend, vliegjes in de fruitschaal. Het is mogelijk dit boek daardoor te beschouwen als tot depressie stemmend of nihilistisch, maar voor mij werd het grimmige aspect van het 'donkere woud' op mijn gemoed overstemd door het pure ontzag en de 'sense of wonder' die de grote wetenschappelijke concepten opriepen. Geconfronteerd met de schaal van het universum en 'deep time' is het niet meer dan realistisch je klein te voelen - dus dat gevoel past helemaal. Ik zie in sommige recensies kritiek op de hoofdpersoon - die vooral dient als waarnemer en die een paar keuzes maakt die niet echt goed aflopen. Hieruit zullen inderdaad wellicht bepaalde overtuigingen van de auteur blijken, die bovendien misschien een ouderwets man/vrouw-beeld heeft (zijn uitlatingen over de Oeigoeren in China suggereren inderdaad een weinig progressieve houding). Maar ik hoef het niet met auteurs eens te zijn om van hun boeken te genieten. Er zouden relatief weinig boeken voor me overblijven als alle schrijvers een lakmoesproef moesten ondergaan en moesten bewijzen dat hun overtuigingen in alles met de mijne zouden overeenkomen. Het is wel iets om rekening mee te houden bij het lezen en over na te denken. In dit geval vond ik het wel fascinerend om een hoofdpersoon te volgen die moet omgaan met haar eigen falen en die toch tegen de achtergrond van een ineenstortende wereld een liefdesverhaal meemaakt. Een sprookje bijna (een goed moment om op te merken dat dit boek ook enkele sprookjes bevat die goed geschreven zijn en van toepassing zijn op het plot van het boek).
Moderne lezers, vooral lezers die zijn opgegroeid met het 'show don't tell'-principe, zullen bovendien wellicht moeten schrikken van de vele verklarende passages en pagina's vol uitleg van wat er eigenlijk gebeurt. Dit kan niet anders in een roman van deze schaal, maar het is niet wat schrijfadviseurs voorschrijven. Ik vond wat deze passages beschreven echter uitermate boeiend - net zo boeiend als de rest van het verhaal. Dit is namelijk een boek over concepten en niet in eerste plaats een karakteranalyse. Het laat ook zien dat de waarde van 'show don't tell' relatief is - of je het moet gebruiken hangt helemaal af van het verhaal dat je wilt vertellen. Ondanks al deze verklarende passages schoot ik door het boek heen en was ik enorm benieuwd wat er zou gebeuren.
Ik kan dus niet anders dan deze roman aanbevelen aan iedereen met ook maar enige interesse in harde SF of boeken over kosmologische onderwerpen. Of iedereen die zijn 'mind blown' wil hebben door beschrijvingen van meerdere dimensies en overgangen tussen werkelijkheden ... Een absolute aanrader.