De illusie van een magische driehoeksverhouding

Graham Swift is een opmerkelijke Britse auteur. Zijn boeken zijn in meer dan 20 landen vertaald en meerdere daarvan zijn bekroond. Hij werd vooral bekend door de romans ‘waterland’ en ‘de laatste ronde’.
Hier zijn we, een verhaal over een zomerse theatervoorstelling in Engeland: Brighton Palace Pier in 1959. Swift creëert de illusie van een magische driehoeksverhouding in de theaterwereld. We hebben te maken met een jonge illusionist, Ronnie en zijn vriend Jack, de spreekstalmeester. Op aanraden van Jack gaat Ronnie op zoek naar een assistente. Evie gaat, versierd met een pluimenpakje, enthousiast deze rol innemen. Ze vormen een succesvol trio maar de verhoudingen onderling wisselen vaak. Ronnie en Evie starten een relatie, Jack heeft veel losse verhoudingen met z’n jonge Flora’s. Als Ronnie even weg moet, verandert er veel in de verhouding van het drietal. ‘Zelfs illusionisten moeten soms verdwijnen’, zegt Jack als Ronnie weg is.
We lezen het meest over de jeugd van Ronnie. Hij heeft nauwelijks contact met zijn vader, die leeft op zee. Zijn moeder heeft weinig aandacht voor hem. Tijdens de oorlog wordt hij overgebracht naar een kinderloos koppel die heel liefdevol voor hem zorgt. Hij heeft er een aangenamer leven dan bij z’n echte moeder, Agnes. Zijn pleegmoeder lijkt een perfecte opvoedster te zijn. Zijn pleegvader leert hem de magische wereld kennen.
Als zijn echte moeder overlijdt, is hij net te laat bij haar sterfbed. Hij kan geen deftig gesprek hebben op het einde van haar leven. In zijn hoofd hoort hij haar wel vanalles zeggen: ‘ Zo, daar ben dus, Ronnie. Eindelijk. Nou, in ieder geval bedankt dat je bent gekomen. Wat jammer dat we niet nog even een laatste babbeltje konden maken. Maar misschien zouden we er toch niet erg mee zijn opgeschoten, waarschijnlijk niet. En in ieder geval, het belangrijkste voor jou is dit. Hier ben ik .Hier zijn wij. Dit is je moeder, Agnes. Nu kun je eindelijk eens een aardig trucje laten zien, als je dat tenminste kunt. Dus kom maar op.’
Deze roman is geschreven vanuit verschillende vertelperspectieven. De ene keer vanuit het beeld van Jack, dan weer Evie en heel vaak vanuit Ronnies oogpunt. Dit wisselt op de meest onverwachte momenten. Er is hier geen duidelijke lijn in.
Het verhaal is niet chronologisch opgebouwd. Er zijn voortdurend vooruit-en terugwijzingen.
Het zorgt ervoor dat het lezen minder vlot gaat, maar dat stoorde me niet. Integendeel, ik vond het fijn dat je verschillende gebeurtenissen vanuit de verschillende personages beleefde. Alleen vond ik het jammer dat het zo vlak verteld wordt, beschrijvend, zonder emoties.
Er komen heel veel vraagzinnen naar voor. Bv. ‘Maar Ronnie had iets, dat had Evie inmiddels in de gaten. En hadden ze trouwens toch al niet iets met elkaar?’ Je voelt je als lezer aangesproken en verwacht een antwoord te krijgen als je verder leest maar die komt er meestal niet. Of toch niet duidelijk. Je wordt precies verwacht om tussen de regels door te lezen. Is het wat je denkt dat het is of toch weer niet? Is het echt of is maar een droom?
Soms krijg je wel een antwoord ‘En heeft ze de foto’s gekust? En heeft ze haar gezicht in de colbertjes en jassen verborgen en zelfs…? Natuurlijk heeft ze dat gedaan. ‘
Het taalgebruik is best speciaal. Enerzijds typeert het door de minder bekende uitdrukkingen en begrippen bv. door de wol geverfd zijn (veel ervaring hebben), een twistappel, gekrakeel, zich verwaardigen,… Dit belemmerde me bij het vlot lezen van het verhaal. Komt dit door de vertaling of past het bij de tijdsgeest?
Anderzijds zijn er mooie woordspelingen, vergelijkingen, poëtisch taalgebruik. Er worden heel veel bijvoeglijke naamwoorden gebruikt om de beschrijvingen uit te werken.

Ronnies jeugd wordt uitgebreid beschreven. Hij heeft veel meegemaakt maar emoties zijn op de achtergrond gebleven. Dat komt vreemd over. Het blijft een zeer groot mysterie wat er met hem verder gebeurd is. Pleegde hij zelfmoord? Startte hij ergens anders een nieuw leven? We zullen het nooit weten. Ik verkies meer diepgang bij de uitwerking van de verschillende karakters in een boek. Maar dat is persoonlijk natuurlijk, het past zeker wel in de sfeer van het boek.

Het hoofdthema die er voor mij uitspringt is illusie. De gedachte die te mooi is om reeël te zijn: bv. Ronnie heeft eerst een uitzichtloze jeugd maar het komt toch nog goed, of toch weer niet.
Ze vormen een goed trio op het podium. Lijken goede vrienden te zijn. Of toch weer niet.
Ze creëren met hun drie een droombeeld, een fata morgana, gezichtsbedrog,… Niet alleen voor hun toeschouwers maar ook voor zichzelf. Wat is echt, wat is vals?
Er is misleiding en ontwijking. Niemand is eerlijk en oprecht. Ook als lezer blijf je met een illusie zitten. Je hoopt dat alles duidelijk wordt op het einde, maar je krijgt een ontwijkend einde.
Als er mysteries verweven zitten in een boek, krijg je meestal doorheen het verhaal verschillende hints. Sommige zeer expliciet, andere meer verborgen. Naar het einde van het boek krijg je meer duidelijkheid. Maar in dit boek krijg je geen heldere antwoorden. Het is anders, het is verrassend, maar vooral wel knap gedaan! Alleen niet helemaal mijn ding.