Mooie machteloosheid

De definitie die een van de personages in de debuutroman van journaliste Caroline van Keeken voor de titel geeft, vat meteen het thema van dit verhaal samen. 'Avondmensen' zijn mensen bij wie machteloosheid lijkt te overheersen. Ze komen niet in actie. In de roman volgen we twee van die mensen die samen met drie andere personages een gezin vormen. De gezinsdynamiek die verstrekkende gevolgen heeft, is door Van Keeken mooi opgetekend.

Vader Simon en dochter Alice worstelen allebei met Boris: hij is de zoon van Simon en de broer van Alice, en hij heeft sinds zijn puberteit hulp nodig. Over de soort hulp verschillen de betrokken gezinsleden van mening. Moeder Helen verkiest een alternatief pad, zus Noor pleit al jaren fel voor het ingrijpen door een psycholoog. Dat leidt tot spanningen en uiteenlopende uitbarstingen. Soms worden situaties zelfs enigszins absurd: Helen en Simon staan achter elkaar in de rij voor de bakker, maar de gevoerde dialoog lijkt die van twee vreemden.

Omdat je Simon volgt, zie je hoe hij met de situatie worstelt. Hij vindt van alles, maar zegt of doet niets. Als zijn huwelijk uit elkaar lijkt te vallen, komt hij pas heel laat in actie. En de vraag is dan of die actie wel zinvol is. Dochter Alice, die je ook volgt, komt wel in actie als het gaat om de begeleiding voor haar broer: zij gaat met hem naar de huisarts en weet hem op een verjaardagsfeest te krijgen. Haar eigen leven staat daarbij echter stil: er is een huis dat geen thuis wordt, een relatie die geen toekomst lijkt te hebben en een scriptie die maar niet afgerond wordt.

Van Keeken heeft het talent om een verhaal boeiend te houden ook als personages zich steeds in dezelfde cirkel bewegen. Dat doet ze enerzijds door je langzaam te laten ontdekken hoe diep de vastgesleten patronen zijn. Anderzijds weet ze met kleine elementen steeds de spanning op te bouwen, omdat je hoopt dat situaties zo uit de hand dreigen te lopen dat de personages nu eindelijk uit een patroon kunnen ontsnappen.

Soms is het wel wat veel. Dan wordt een situatie zo absurd dat je je afvraagt of het nodig was om deze toe te voegen aan het bestaande verhaal. Het verhaal was even veelzeggend geweest zonder het opzoeken van alle grenzen: én een eigen woonruimte op zolder én een cadeau in de vorm van een kelder én het doorslaan over vochtwaarden én een relatie met een ongelijke machtsverhouding én een worsteling met ontharing én... Nu maken die vele gebeurtenissen samen de kern minder krachtig.

Desondanks is 'Avondmensen' een goed leesbaar verhaal, waarbij je als lezer de beperkingen van ieder mens loepzuiver in het vizier krijgt. En het laat op een absurde manier zien waarom het belangrijk is om je leven in je eigen hand te nemen.