Daverend debuut

Hoewel 'Beesten' geen detective is, is dit debuut van Gijs Wilbrink een echte puzzel om te lezen. Dat begint direct bij de start. Je leest vanuit een ik-figuur van wie je geen idee hebt wie het is en die al wel bekend is met het einde van het verhaal. Steeds krijg je brokjes (achtergrond)informatie waarna je in een meedogenloos einde de puzzelstukjes in elkaar kunt leggen. Tussen de start en het einde laat Wilbrink op verschillende punten zien dat hij een ijzersterk boek heeft geschreven.

Behalve de schijnbaar alwetende ik-figuur volg je hoofdpersoon Isa. Zij is haar thuis in het oosten van Nederland ontvlucht en probeert haar draai te vinden in het studentenleven. Als haar vader ineens verdwenen blijkt te zijn, wordt ze gevraagd om terug naar huis te komen. Terwijl deze verhaallijn zich afspeelt, krijg je van de alwetende ik-figuur informatie over Tom Keller en zijn familie. Je leest hoe hij opgroeit en hoe hij een fascinatie voor de motorsport krijgt. Langzaam worden deze twee verhaallijnen met elkaar verbonden in een spannend plot.

Opvallend aan Wilbrinks stijl is de heftigheid en hardheid. Het eerste hoofdstuk is meteen een rauwe schets van zowel de opvoeding als de omgeving. Daarin wordt Tom door zijn oom Charles gedwongen om een gewond konijn af te schieten. De wijze waarop Wilbrink dit vertelt, laat zien hoe hij de harde werkelijkheid opdient zonder enige verzachting.

Maar Wilbrink speelt ook met die stijl. Naast de rauwe scènes laat hij andere vormen zien. Zo krijg je in het boek een stream of consciousness te lezen, is er een deel in dialect en duiken er regelmatig bijna filosofische stukken op. De kern van het boek lijkt bijvoorbeeld gevangen in: "Hoe er kortom, waar je je ook begeeft, wat je er ook hoopt te vinden, hoe goed de bedoelingen van een collectief ook zijn en hoe ze met zijn allen ook anarchistisch altruïstisch activistisch pretenderen af te steken ten opzichte van andere groepen, hoe er op iedere plek wel een paar ontiegelijke etterzakken te vinden zijn...Dat er geen nirwana is, dat je kunt vluchten wat je wil, maar dat je hoe dan ook verdwaalt als je bang bent om achterom te kijken."

Qua structuur is niet alleen de perspectiefpuzzel een slimme zet. Het cirkelslot is bijzonder goed gevonden. Het einde keert terug bij het begin. Het verhaal is af en rond. Dat geeft je als lezer een zeer voldaan gevoel. Daarvoor gebruikt de auteur de verschillende generaties. En die laat hij allemaal goed aan het woord komen. De jonge Isa, een oude tante, de mannen ertussenin: Wilbrink weet ze qua taal levendig te houden.

Wilbrink heeft zichzelf op de kaart gezet met dit debuut. Het is meer dan terecht dat hij genomineerd is voor de Boekenbon Literatuurprijs 2023, want het boek laat in alle opzichten een vakman zien.