Innemende inzichten

Het lijkt bijna een trend in boekenland. Auteurs die op zoek gaan naar de wortels van hun (voor)ouders, bij voorkeur in Indonesië, en daar vervolgens een boek over schrijven. De vraag is dan in hoeverre een nieuw boek met zo'n opzet iets kan toevoegen aan de reeds bestaande titels. 'Het wit tussen de regels' doet dit zeker en Barbara van der Kruk heeft daarom een mooie start in de boekenwereld gemaakt.

In dit debuut volg je de familiegeschiedenis van Emma. Zij bedenkt op basis van feiten verhalen over haar voorouders. Deze verhalen nemen je mee in een flinke tijdsperiode. Je start rond 1850 met een Chinese boer die naar Indonesië vertrekt om daar zijn geluk als handelaar te beproeven. Je eindigt een eeuw later als de oma van Emma naar Nederland komt omdat na de onafhankelijkheid van Indonesië daar geen bestaan meer is voor haar. De verschillende personages die met je door deze tijd wandelen, zijn allemaal voldoende uitgewerkt om ze te geloven. Dit maakt het boek een toevoeging aan de reeds bestaande titels: het biedt een overzicht van een langere tijdsperiode waardoor de complexiteit van Indonesië veel duidelijker zichtbaar wordt.

Daarbij kiest Van der Kruk voor een diversiteit aan invalshoeken. Zo geeft ze het woord aan een inlandse inwoner, aan een Nederlander die anders dan de gemiddelde Nederlander handelt en aan een activist. Omdat al die persoonlijkheden voldoende voor je gaan leven, ga je hun handelen begrijpen. Dat maakt inzichtelijk hoe ongelooflijk complex de situatie in Indonesië rond de eeuwwisseling voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog was geworden.

Het mooiste is dat Van der Kruk vooral laat zien dat de situatie niet zwart-wit is. Er zijn zoveel verschillende grijstinten dat op den duur niet eens meer vast te stellen is wat nu precies de betekenis van 'oorspronkelijk' is. Ook laat ze zien dat die gemengdheid voortdurend voor verwarring zorgt. De ene periode is het goed om je Nederlandse afkomst te benadrukken, terwijl in een tijdsperiode direct daarna je er juist alles aan moet doen om je Nederlandse afkomst te verbergen. De algemene conclusie is in ieder geval dat je nooit helemaal kunt zijn wie je bent. Om te overleven moet je altijd een stukje van jezelf verloochenen.

Naar het einde toe wordt de betekenis en duiding van de titel jammer genoeg te expliciet herhaald. Je weet op een gegeven moment wel dat juist het zwijgen van de moederfiguur laat zien dat er veel te vertellen is. En dat dit zwijgen de reden is dat het verhaal verteld moet worden: alleen zo wordt zichtbaar wat er al die tijd niet gezegd is. Dit is echter een klein minpunt ten opzichte van de veelheid aan inzichten die je als lezer krijgt.