Vlaamse canon: uit Nevelse klei

3.5/5

Tot Erwins grote verbazing ontdekt hij dat een verre voorvader van hem, ene Jozef Tessely (familie aan moederskant), in de negentiende eeuw secretaris was van één van de eerste literaire verenigingen in Vlaanderen. Generaties later liep een andere Tessely met de arm in een Hitlergroet langs de Brusselse Beurs, voor datzelfde Vlaanderen. Dit zet de schrijver aan het denken en doet zich de vraag stellen of en hoe voorgaande generaties hem hebben gevormd. Zit zijn liefde voor de Nederlandse taal verweven in deze twee voorvaders? Is er nood aan schaamte of schuld of omarmt hij de erfenis en maakt hij die zich eigen?
Dit is geen boek dat zich heel makkelijk laat recenseren. Enerzijds is er Erwins Nevelse afkomst en de klei grond waaruit hij is opgegroeid, eenzelfde klei waaruit ik zelf ook gevormd ben en waardoor ik heel wat herken en vooral ook de grootste affiniteit voor voel. Anderzijds is dit boek een essay over schrijvers en historische figuren die ook diezelfde Nevelse, maar ook de Latemse en Gentse klei hebben betreden en gekneed. Dat tweede deel is dan ook hetgeen waar ik af en toe vast kwam te zitten. Natuurlijk ken ik (en velen met me) Cyriel Buysse en Virginie Loveling, die allebei hun roots in Nevele zelf hebben. Schilders als Van de Woestijne, Van den Berghe, De Smet, De Saedelezr, Emile Claus en andere leden van de Leie schilders en de Latemse school komen ook veelvuldig aan bod en die bezorgen me dan ook een moment van trots, herkenning en een overweldigend gevoel van liefde voor de kunst die ze allemaal nalieten.
Maar schrijvers als Verschaeve, Hellens, Lilar en zelfs broer van Gustave, Karel Van de Woestijne zijn me minder bekend. Dus het was een kennismaking met nieuwe ‘oude’ namen en toch tegelijkertijd een tocht door mijn eigen streek. Zoals Erwin het zelf benoemt in zijn boek/essay, voornamelijk over Hellens:in de voet verantwoording achteraan het boek, wordt hij beschouwd als de meest vergeten Franstalige Gentse schrijver, wat kan verklaren waarom ik ook nog niet had gehoord over hem. In de reeks ‘Belgica’ gaat Erwin dieper in op deze schrijver.
Als ik Erwin ‘hoor’ vertellen (in zijn boeken) is het alsof ik een oudere broer, die ik nog nooit mocht ontmoeten, hoor praten.
Met Vlaamse vergezichten blikken we samen met auteur en alle voorgangers die hij in dit boek ten berde brengt over landerijen, boerderijen, door stegen, dreven, langs verloren gegane bossen en lanen waar de bomen van toen nu allemaal gekapt zijn. Met een nodige dosis nostalgie, liefde voor de heimat en de plek waar hij is opgegroeid (thema’s die al vaker voorkomen in zijn boeken) verdwalen we langs het heden naar het verleden en terug.
Deels biografisch, deels essay is ‘Vlaamse vergezichten’ moeilijk te categoriseren en moeilijk in een hokje te plaatsen. De taal van Erwin meandert, net als de geliefde Leie, soms (af)dwalend en hij durft al eens van de hak op de tak te springen maar ontegensprekelijk van een literaire waarde en hij behoort zeker in het rijtje van die Vlaamse en Belgische schrijvers die meer dan hun ereplek verdienen, een plekje in de Vlaamse canon.
Is ‘Vlaamse Vergezichten ‘ mijn favoriete boek van Mortier? Nee, daar moet ik eerlijk over zijn. Maar is het een boek dat ik aanraad te lezen? Zeker, al was het maar dat je mijn literaire broeder, gemaakt en gevormd uit dezelfde grond, keien, struiken, klei en mortel, beter leert kennen en zijn inspiratiebronnen.
Het schilderij op de cover is ‘Zondag aan de Leie (1924) van Frits Van den Berghe (1883-1939) en is eigenlijk heel passend bij dit boek, aangezien het essay zich rond deze streek afspeelt.