Welke werkelijkheid zit er achter de ‘welvarende’ façade van Shanghai?

SHANGHAI SKYLINE Carolijn Visser
Welke werkelijkheid zit er achter de ‘welvarende’ façade van Shanghai?
Carolijn Visser is al meerdere keren in China, in Peking was ze ten tijde van de studentenopstand op het plein van de Hemelse Vrede. Nu heeft ze via een kennis een logeerplaats kunnen regelen bij Elisabeth. Als die nog 2 dagen moet werken, struint Carolijn alleen de stad door. In het moderne Shanghai is het druk:
“… een moderne duizelingwekkende menigte trok aan het raam van Starbucks voorbij…” (blz 28)
Ook hier worden de oude bakstenen fabrieksterreinen door kunstenaars in beslag genomen. Creativiteit bloeit er nu.
Visser arrangeert allerlei bezoeken met autochtonen . Zo ziet ze een mooi zwart-wit fotoalbum, op de ene pagina de oude situatie gefotografeerd op de pagina er naast zoals de situatie nu is. De maker ervan, meneer Xu, wordt opgespoord en ze mag er heen voor een ontmoeting, gesprek. Hij vertelt over de tijden van de Culturele Revolutie. Zijn kalligrafieën en gedichten… het was een verboden uiting: Meneer Xu werd verbannen naar het platteland. Die chaotische tijd heeft hij wel in foto’s weten vast te leggen.
Ook de sporen van de arts Johan Schotman weet ze te volgen. Hij gaat naar een eiland bij Lianyungang waar een Nederlandse ingenieur (tevergeefs) een haven aanlegt, hij verblijft er 2 jaar en volgde toen de bouw van de spoorlijn als arts. De treinreis er naar toe vertelt ze zo filmisch, dat het is alsof je naast haar zit:
“… Het landschap buiten was droog en grijs. De parelende zee van Lianyungang leek onbereikbaar
ver weg. Boven de akkers hing een zandkleurige nevel. Een man en een vrouw waren bezig een
stapel maïsstengels op een kar te laden. Om beurten staken ze een hooivork in de goudkleurige
hoop. Alleen een chinees echtpaar kon op zo’n doelgerichte manier samenwerken ….” (blz 118)
In beeldende taal geeft Visser een indruk van de Macht van degene die boven je staat in rang. Zo wordt zij door mevr. Li, hoofd van de afdeling contacten met buitenlanders, uitgenodigd zich te voegen bij een gezelschap Australiërs… dit zijn op dat moment de opdrachtgevers voor mevr. Li. Zij stellen de aanwezigheid van die buitenlandse journaliste niet op prijs… ze weten haar te verwijderen.
Vis de manuscripten van Schotman krijgt Visser contact met het hoofd van de afdeling: Immaterieel erfgoed! Logisch: immaterieel, want alles aan materie wat de Chinezen in weg staat bij de verwerkelijking van hun verwestering van de stad … wordt gesloopt. Hutongs verdwijnen en torenflats verschijnen. Dit ten koste van de bewoners, zij krijgen dan wel een bedrag, maar niet genoeg, al het nieuwe is veel duurder!
Pearl S. Buck schrijft Schotman een brief. Ook deze sporen reist ze na.
Visser heeft een ontembare hanger om de geschiedenis te achter halen, om te ontdekken wat er van over is, wie er nog van bepaalde gebeurtenissen weet heeft en er over kan vertellen.
Begin 1900 is er een Nederlandse non: de H. Adolphine onthoofd tijdens de ‘Bokseropstand’. De ‘Boksers’ waren fel anti-westers. Deze non: Kaatje Dierkx wordt nog elk jaar in Ossendrecht (waar ze vandaan komt) herdacht. Zij is inmiddels heilig verklaard.
De Grote Sprong Voorwaarts: gelanceerd. Boeren stop en zoek ijzer, ijzer, ijzer….
“ … De natuur werd hier geweld aangedaan en het landschap verwees voortdurend naar een naderende apocalyps…” (blz.167)
Carolijn Visser wil een beeld geven van datgene wat zij aantreft in het huidige China en eventueel achterhaalt zij wat het verleden met het heden heeft gedaan.