Waddenwolf versus Waterwolf

Je kunt deze uitgebreide recensie lezen, maar ik zou je aanraden om zelf meteen dit boek op te pakken en je te warmen aan dit prachtige verhaal over Jonkheer Pieter in zijn poging om de Waterwolf van de wadden te temmen. Het is een belangwekkend verhaal dat over ons allemaal gaat en een antwoord geeft op het voortdurende nature-nurture debat.

Pieter Jan Willem Teding van Berkhout had de wedloop met de ‘Waterwolf’ nabij Ameland tussen 1856 en 1883 kunnen winnen ware het niet dat hij tot in de verste puntjes van zijn ziel tegengewerkt werd. Het was zijn streven om de hele Waddenzee in te polderen. Dat dit grootste Nederlandse waterstaatkundige project van de 19e eeuw mislukt is, was uiteindelijk puur te wijten aan samenlopende en ongunstig samenkomende overmacht. Hij en zijn Amelandse Dam zijn kopje onder gegaan aan bureaucratie, de megalomanie van geldbeluste mede-ondernemers en demonisering van de Amelanders zelf. Zijn vader en jongere broer Hendrik noemden Pieter schamper Waddenpiet. De bevriende ingenieur Reinder Kielstra met wie hij steeds nauwer ging samenwerken maar zijn afkomst als jonkheer respecteerde, noemde hem niet Pieter maar Pietheer. Zijn geuzennaam werd Waddenwolf. Uiteindelijk draait Corine Nijenhuis’ hele verhaal om deze kant van Pieter.

Het is Corine Nijenhuis gelukt om uit alle succesverhalen over de winning van land over zee, gesymboliseerd door de Waterwolf, dát verhaal te vinden over de grootste waterbouwkundige tragedie van de 19e eeuw. Het is haar ook nog eens gelukt om een bijzonder mooi en integer verteld, meest waarschijnlijk biografische verhaal over jonkheer Pieter Jan Willem Teding van Berkhout (1825-1895) en zijn Amelandse Dam, boven water te krijgen. Het onderzoek naar al die technische bijzonderheden, juridische stukken en vergaderingen zal vast vaak veel van haar geduld hebben moeten vergen. Over het privéleven van Pieter is niet veel bekend gebleven. Ze heeft virtuoos zelf de gaten ingevuld om een saamhorig ontroerend verhaal te schrijven:
“Waddenwolf is een op waarheid gebaseerde geschiedenis. Het is een samensmelting van historische feiten en mijn interpretatie van hoe het leven van een gedreven man heeft kúnnen zijn.”

In zijn testament getuigt Jhr. Mr. Pieter in 1889 van zijn eigen kijk op zijn leven:
“Mijn leven is veelal geweest een leven vol teleurstelling. Van jarenlange moeitevolle arbeid en inspanning die tot geen resultaat heeft geleid, zoodat mijn vermogen, in plaats van toegenomen te zijn, daarentegen is verminderd. Veel heeft daartoe bijgedragen, de jarenlange kosteloze deelneming aan de belangen der Maatschappij tot landaanwinning op de Friesche Wadden, welke onderneming ik steeds als eene volkomen goede onderneming heb beschouwd en nog beschouw, maar waarvoor het nodige kapitaal tot uitvoering niet te verkrijgen was.
Ik hoop dat het mijne nagedachtenis niet te zeer zal benadelen.
In deze heb ik slechts het goede gewild.”

Persoonlijk heeft dit boek, dat ik met advent cadeau kreeg van Hebban, een gevoelige snaar geraakt. Afgelopen zomer (2020) heb ik me ondergedompeld in de wereld van de Waterwolf. Het is een prachtige attractie in Madurodam. Mijn oom is nauw betrokken geweest als bioloog bij de Deltawerken. Over hem is ook een biografie geschreven ‘Henk Saeijs. Stormloper in een Delta’ door Leo Santbergen. Hij betrok zijn neefjes en nichtjes bij dit grootse waterbouwkundige project van de 20e eeuw. We mochten de techniek van dichtbij bekijken en aanraken, en wij mochten ook ervaren hoe het slib zuigend aan je laarzen trekt. Net als alle Nederlanders weten we dat de strijd met de Waterwolf nog lang niet gestreden is. De strijd zit in ons bloed en het polderen ook. Corine toont dat het eenling-zijn in culturele status als sneeuw voor de zon verdwijnt in saamhorigheid wanneer we ons bedreigd voelen door de natuur. Dat is van alle tijden en in alle omstandigheden. Dat zie je ook gebeuren in het jaar 2020 wanneer een pandemie de hele mensheid op haar knieën dwingt. Met deze roman brengt Corine Nijenhuis het genre non-fictie roman naar nieuwe ongekende hoogten. De structuur waarin het verhaal is gegoten is zeer aanlokkelijk. Elk hoofdstuk krijgt een titel mee die de lading dekt, en eigenlijk ook wel vaak getuigt van relativeringsvermogen. Bijvoorbeeld ‘De wens om hond te zijn’ en ‘Onderaannemer van God’. Vandaar dat ik gedreven door Corine’s schrijversenthousiasme snel verder ga in een ouwetje van haar uit 2016: ‘Een vrouw van staal. De buitengewone biografie van een binnenschip.’