Vergeten door het management en het leven zelf

Het Vlaamse debuut ‘Varkensribben’ start meteen sterk met een goede openingszin. Amaryllis De Gryse zet zo onmiddellijk de toon: “Zo gaat het leven: je wordt het huis uit gegooid net wanneer je de was zou moeten doen.” Het illustreert waar dit boek tussen balanceert: het tragische en het komische. Marieke, de verteller zit niet goed in haar vel en doorheen het verhaal merk je dat ze niet goed in haar volledige léven zit: haar relatie is niet wat het moet zijn, net zomin als haar werkomstandigheden. Ze is min of meer automatisch met haar jeugdliefde getrouwd, zonder dat er van grote passie of een echte keuze sprake was. Het boek vertelt beurtelings Mariekes verleden en heden. De lezer leert hoe haar jeugd en huwelijk verliepen, hoe het zover kwam dat ze plots zonder veel eigendommen op straat belandde en hoe de situatie in het rusthuis waar ze verpleegster is, zo penibel geworden is.

Mariekes apathie is zo extreem dat het surreëel aanvoelt. Tegelijkertijd schetst de schrijfster heel mooi wat eenzaamheid met een mens doet en hoe Marieke tot een troosteloze comforteter verworden is. De beschrijvingen hebben vaak iets tragikomisch. Marieke is zo eenzaam dat ze zich de nieuwslezer op de radio voorstelt als iemand die bij haar aanwezig is. Hij wordt een terugkerend figuur in Mariekes eenzaamheid.

Ook de omstandigheden in het veel te warme en onderbemande rusthuis hebben iets surreëels. Er is een nieuw gebouw opgetrokken recht tegenover het oude en langzaamaan zijn de ‘goede’ bejaarden en het gros van de staf verhuisd, tot Marieke overdag alleen overblijft met de bejaarden die er het slechtst aan toe zijn. Er is geen airco, het water is afgesloten en er lijken voorlopig geen plannen om de achtergebleven mensen te verhuizen naar de overkant. Mariekes werkomstandigheden zijn met momenten een scherpe aanklacht tegen het gebrek aan personeel en tijd in de zorgsector. Toch blijft Marieke in deze precaire situatie met zachtheid en geduld voor de overgebleven bejaarden zorgen.

De Gryse kan zeer raak formuleren. Zo lokt Mariekes penibele lot een zeer goed neergeschreven paniekaanval uit. Ook het punt waarop Marieke niet meer kan, is scherp verwoord: “Ik heb geen woorden meer. Ik denk dat ik uitgevoeld ben.” Of wat later: “Het ging me altijd al goed af dat volgen. (…) Gewoon leven zonder te denken.”

Stilaan ontdekt Marieke de fouten in haar herinneringen, waarop ze opmerkt dat ze is zoals de bejaarden: ook zij weet niet wat ze aan moet vangen met beelden uit het verleden. Pas laat in het boek wordt de titel duidelijk en kan de lezer Mariekes jeugd correct reconstrueren. De zoektocht daarnaar is bijzonder boeiend.

Dit boek heeft vele kwaliteiten, maar een goede revisie hoort daar helaas niet bij. Minstens vijf tikfouten en verschillende grammaticale fouten zijn er te veel om met de mantel der liefde te bedekken. Het betrekkelijk voornaamwoord na een onzijdig substantief hoort ‘dat’ te zijn en niet de typisch West-Vlaamse ‘die’ die verschillende keren voorkomt. Ook contaminaties zoals ‘er besef in hebben’ ipv ‘beseffen’ of ‘er erg in hebben’, horen er door een revisor uitgehaald te worden. Net zomin bestaat bvb ‘iemand iets toereiken’. Hopelijk wordt dit boek opnieuw gereviseerd want net zoals Marieke verdient het beter.

Dit boek is het absoluut waard om gelezen te worden. Het straalt ondanks de troosteloze situatie waarin Marieke en de bejaarden zich bevinden, hoop uit, door de schoonheid van de metaforen die de schrijfster gebruikt. Het boek leest vlot en aangenaam. Het is soms grappig, maar vaker aangrijpend en er komen vele prachtige zinnen en beelden in voor.