In duistere dieptes...

"Zie ze daar bijeen. Als ze niet kakelen, tegen anderen, tegen zichzelf, louter wartaal, staren ze voor zich uit, al dan niet het bovenlichaam wiegelend, de handen dikwijls onrustig, frutselend, trommelend, nu en dan steken ze ze boven hun hoofd in de lucht en blijven zo een poos zitten. En ik bevind me ertussen en zie het aan, gedwongen om het aan te zien. Ik noteer alles oplettend met secuur besef van het noorden en andere continenten, en van de sterren en mijn horoscoop. Ik ben een stier, dus goedhartig en trouw en geniaal." (p. 149).

Wie "Het hout" gelezen heeft, Brouwers vorige roman, ziet het duistere jongensinternaat waar dit macabere verhaal zich afspeelt haast overgeplaatst naar een instelling voor demente bejaarden. Patiënten zijn er niet, wel "cliënten". Cliënt E. Busken ziet en hoort alles. De minste details observeert hij rondom zich. Nochtans praat hij niet, hij is geacht doof te zijn en dement. Zijn hersenen werken echter op turbosnelheid. Van kleine details, zoals een knoopsgat, gaat het naar traumatische herinneringen aan zijn moeder en of naar zijn jeugd. Dit in lange volzinnen, haast zonder adem, en die ongemerkt overvloeien van heden naar verleden. Enkele zinnetjes komen als een obsessie steeds terug: "Haal me hier weg" en "Ik wil een mes"... De taalvirtuositeit die Brouwers hier hanteert is fenomenaal, ook het aantal neologismen is opmerkelijk (de "voettastgrijpgrabbelhuisdoktershandjes" is daar een spectaculair voorbeeld van. Op de voorflap zien we een detail van Jeroen Bosch. Dezelfde soort monsterlijke creaturen lezen we in dit boek, maar dan uitgedrukt in woorden en gedachten. Je wordt op den duur een beetje down van zoveel cynisme, maar het is verdomd goed geschreven. Een boek dat in duistere dieptes daalt...