Beangstigend boek!

Een van de processen van Neurenberg was het proces tegen ambtenaren van het Derde Rijk. De belangrijkste van de aangeklaagden was Ernst von Weizsäcker, staatssecretaris op Buitenlandse Zaken onder von Ribbentrop, daarna ambassadeur bij het Vaticaan. Zijn zoon, Richard von Weizsäcker, later bondspresident van Duitsland gedurende twee periodes, is dan student rechten en maakt deel uit van het verdedigingsteam van zijn vader.
Het boek beschrijft het proces tegen von Weizsäcker: het requisitoir van de openbare aanklager en daarna de verdediging. Strak, juridisch, van tijd tot tijd maakt deze abstracte stijl ook een cynische indruk. We leren, mede door de ogen van zoon Richard, de ambtenaar én vader von Weizsäcker kennen. Een zeer intelligente man, liefhebben van kunst, van literatuur. Thuis werd (voor)gelezen uit de grote werken van de Duitse literatuur, Goethe, Schiller etc. Eerst het boek De Jood Süsz, daarna de Odyssee. Zelf las von Weizsäcker ook Mein Kampf. "dat hij wat gedateerd vond, maar ook sociaal bewogen. Dit was niet het boek van een reactionair! En zelfs als dat wel zo was, dan liet je je land niet in de steek, enkel en alleen omdat het een dubieuze regering had. Het ordinaire geblèr was misschien stijlloos. Maar Duitsland kon een paardenmiddel op het gebied van discipline, houding en familiewaarden goed gebruiken."
De ambtenaar von Weizsäcker had als hoogste plicht zijn werk zo goed mogelijk te doen, alles te geven ten dienste van de Staat. Dus met het aantreden van de naziregering paste hij zich aan. Status quo handhaven, rust en orde tegen elke prijs. "Ze moesten alleen de juiste "mesure" in het nieuwe systeem brengen. Al gauw constateerde hij dat die "maat" bij Hitler in goede handen was. In de toespraken van Hitler bespeurede hij "een grondtoon van matiging en verzoening."
Ja, hij had natuurlijk wel zijn bedenkingen bij bepaalde maatregelen maar hij moest als ambtenaar wel zijn handtekeningen eronder zetten. Thuis lazen ze graag de boeken van de schrijver Thomas Mann, maar toen deze in een open brief het naziregime veroordeelde, ondertekende hij met overtuiging het besluit om Mann het staatsburgerschap te ontnemen. Dat een concentratiekampgevangene de Nobelprijs kreeg, vond hij een affront.
Hij zag lijdelijk toedat vrachtauto's met jodentransporten door Berlijn reden. Dat verdachten geruisloos verdwenen en de Gestapo uiterst willekeurig te werk ging. Zijn verdediging: hij wilde zich blijvend inzetten voor vrede en in een dictatuur heeft niemand schone handen. Hij wilde vluchten voor de misdaden maar tegelijkertijd in dienst blijven. In het Vaticaan bezwoer hij de Paus om geen openlijke kritiek te uiten, dat zou alleen Hitlers woede aanwakkeren. Hij weigerde om zich in Berlijn in te zetten voor intrekking van een bevel tot een razzia in Rome. Terwijl de Joden op het treinstaion in veewagens werden gepropt, maakte von Weizsäcker zich kwaad over de anti-Duitse propaganda van de geallieerden. Tijdens het proces werd hem gevraagd hoe hij die moordzaken had kunnen medeondertekenen. Hij antwoordde: ik zou het zo niet noemen. In plaats van het vermoorden van Joden sprak hij van ingreep in hun leven.
Het boek geeft een cynisch inkijkje in hoe deze man steeds probeerde zijn handelen goed te praten en zelfs verdedigde dat hij het niet altijd eens was met de besluiten die hij moest ondertekenen en dus soms een paar woorden veranderde. "Bedenkingen" werden "bezwaren". Dus, vond hij, op zijn manier had hij verzet gepleegd.
Fridolin Schley heeft een magistraal boek geschreven, maar tegelijk is het erg uitgebreid en gaat hij soms te erg in op details. Dat maakt dat het boek niet gemakkelijk is, er is soms meer sprake van bestuderen dan van lezen. Af en toe neigt hij naar mooischrijverij, maar qua inhoud is dit boek uiterst belangrijk. Want we moeten niet de fout maken dit een geschiedenisboek te noemen dat alleen over het verleden gaat. Wat er in staat is actueel! Absoluut een aanrader dus, zeker de moeite van het lezen waard. Deze mensen met deze mentaliteit zijn van alle tijden.