Liever wel meer van zulke novellen

De Amerikaanse schrijver Herman Melville (1819 – 1891) is tegenwoordig hoofdzakelijk nog bekend van zijn roman “Moby Dick”. Dat was tijdens zijn leven wel anders. De (literaire) pers en lezerspubliek reageerden zeer negatief op “Moby Dick” toen het boek uitkwam. De tot dan toe succesvolle schrijver was verbaasd en gekrenkt en nadat ook zijn volgende roman, “Pierre”, werd neergesabeld in de pers, voelde Melville zich gedwongen om anoniem verhalen te publiceren in tijdschriften. Hij moest toch iets doen om inkomsten te verwerven. Een van die verhalen is “De klerk Bartleby” uit 1853.

Het verhaal wordt verteld door een niet nader bij naam genoemde gerespecteerde, bedaarde en sympathieke jurist die een kantoor heeft in New York op Wallstreet. Zaken gaan goed en hij neemt een nieuwe klerk in dienst; Bartleby. Hij is een vlijtige en goede werker er is helemaal niet aan de hand, totdat Bartleby op de vraag van zijn werkgever om iets eenvoudigs te doen dat hij al een aantal keren had gedaan antwoord met: ‘Liever niet’. Op de vraag: ‘Waarom liever niet’? geeft Bartleby geen antwoord. In de dagen, weken en maanden hierna gaat dit van kwaad tot erger. Het drijft onze sympathieke vertellende jurist tot wanhoop. Het is de wanhoop van Melville die ook niet weet wat te doen, nadat het lezende publiek op zijn nieuwe boeken reageert met ‘Liever niet’.

Bij leven krijgt Melville nooit meer de waardering van publiek en critici die hij in de jaren voorafgaande aan de publicatie van “Moby Dick” genoot. Wanneer hij jaren later overlijdt is dat in grote anonimiteit. Pas in de jaren daarna krijgen “Moby Dick” en Melville de literaire erkenning die ze verdienen. Erkenning en waardering die ook “De klerk Bartleby” verdient.