Kleurrijke contrasten in asgrauwe novelle

De Amerikaanse auteur Denis Johnson (geb. 1949) brak in de Lage Landen en de rest van de wereld door met zijn roman “Een zuil van rook” uit 2007. Het Nederlandstalige lezerspubliek dat meer van Johnson wilde lezen werd in 2012 door uitgeverij Anthos op haar wenken bediend met de publicatie van “Treindromen”, een novelle die in iets ingekorte vorm in 2002 als literair verhaal was gepubliceerd in de Verenigde Staten. Voor “Treindromen” ontving Johnson in 2003 de prestigieuze Amerikaanse O. Henry Award voor het beste in een tijdschrift gepubliceerde korte verhaal van het jaar.

“Treindromen” vertelt een groot deel van het levensverhaal van de dagloner Robert Grainier die rond 1890 is geboren en eind jaren zestig van de twintigste eeuw overlijdt. De wereld van Grainier is niet zo heel groot en beperkt zich tot het noordwesten van de Verenigde Staten. Een gebied dat voor het grootste deel bestaat uit een heuvel- en bergachtige terrein dat bedekt is door bossen met hier en daar een spoorlijn of weg die dorpjes en kleinere steden in verbinding stelt met de ver weg gelegen onbekende grote buitenwereld. In deze harde wereld verdient Grainier de kost in de bosbouw, bij de aanleg van spoorwegen en als vrachtrijder met paard en wagen door de regio. Hij is een eenling die zoveel als mogelijk een teruggetrokken leven leidt diep in de bossen. Het zit in het leven van Grainier vaker tegen dan mee. Grainier neemt het leven voor het grootste deel voor wat het is. Zijn introverte en stoïcijnse relatie met zowel de natuur als zijn medemensen wordt slechts een enkele keer doorbroken. Johnson beschrijft deze nog geen handvol momenten op ijzersterke wijze, door niet zozeer te focussen op de gebeurtenis, maar op wat deze gebeurtenis doet met het innerlijke emotionele leven van Grainier. Dit schuren van uiterlijk stoïcisme en innerlijke verdriet, hoop en vreugde maakt voor ons als lezer Grainier zo’n herkenbaar persoon. Net als dat het leven van Grainier eenvoudig is zo bestaat ook zijn innerlijk leven niet uit pagina’s lange introspectie, overpeinzingen en zelfreflectie.

De keuze van Johnson om niet te focussen op het innerlijke leven van Grainier is eentje die in de hedendaagse literatuur minder vaak voorkomt. Juist door de focus te leggen op het doen en laten van Grainier in zijn reactie op gebeurtenissen in zijn leven maakt Johnson van “Treindromen” een unieke novelle. Die focus komt het best tot zijn recht in de passages waar Johnson de bijna metafysische relatie beschrijft die Grainier heeft met de natuur en het landschap waarin hij leeft. Deze passages zijn de nodige kleurrijke contrasten met het verder asgrauwe bestaan van Grainier.