Indrukwekkend

“My uncle Kees passed away. (…) His death sparked something inside me. A generation and its stories were fading. If I was to do something before these people and their memories disappeared for ever, it had to be now.”

De Engelse professor met Nederlandse wortels Bart van Es vertelt in The Cut Out Girl (in het Nederlands vertaald als Ver-geet-mij-niet) het verhaal van de kleine Lien. Lientje werd als Joods meisje tijdens de Tweede Wereldoorlog opgenomen in het gezin van de grootouders van Van Es in Dordrecht. Haar eigen ouders Charles en Catharina de Jong wilden haar kosten wat kost beschermen. Ze zou hen nooit meer terugzien.
Maar ook bij de familie Van Es is Lien niet veilig. Ze moet als klein meisje vluchten van adres naar adres. Onderweg doet ze IJsselmonde aan en zelfs Bennekom en Ede, waar ze zich plotseling echt middenin de oorlog bevindt. Tijdens haar vele vluchten en in de verschillende gezinnen waar ze terecht komt leert ze haar emoties op te kroppen en haar echte ouders te vergeten.
Wanneer je denkt dat het niet erger kan worden gebeurt het toch. Niet alleen moet Lien oppassen voor de Duitse overheerser, ook haar Edese ‘oom’ blijkt niet te vertrouwen. Hij kan zijn handen niet van haar afhouden. Een gebeurtenis waar ik persoonlijk misselijk van werd. Hoe durf je… Hoe kún je!
Na de oorlog keert Lien op eigen verzoek terug naar de familie Van Es, waar ze zich het beste op haar plek voelde tijdens die lange oorlogsjaren. Maar het blijkt niet meer hetzelfde te zijn. Lien blijkt ook niet meer dezelfde te zijn, wat helemaal niet zo gek is als je weet wat het kleine meisje doorgemaakt heeft. Daarover wordt echter niet gesproken binnen het gezin.
Uiteindelijk wordt Lien, wanneer zij volwassen is, getrouwd en ook alweer gescheiden, geheel verstoten uit de familie. Een traumatische ervaring voor Lien, maar die haar wel aanzet tot het verwerken van haar trauma’s via diverse therapieën, waardoor het nu gelukkig goed met haar gaat!

Voor Bart van Es was het uitpluizen en opschrijven van Liens verhaal helemaal niet zo vanzelfsprekend. De breuk tussen de familie en Lien leek nog erg vers. Hij nam dus een risico. Dit zou wel eens een boek kunnen zijn dat zijn familie hem niet in dank af zou nemen.
Toch zette Van Es door. En gelukkig maar, want het resultaat is niet alleen belangrijk voor Lien, het is ook een weergave van een stukje Nederlandse geschiedenis die mij niet helemaal bekend was. Nooit heb ik geweten dat er zo’n uitgebreid netwerk van verzet was in Bennekom! Ik kwam een aantal jaren geleden met enige regelmaat in het dorp. Ik woonde in Wageningen en kende wel de rol die Wageningen met name bij het beëindigen van de oorlog heeft gespeeld. Maar Bennekom? Nee, nooit geweten.

The Cut Out Girl (Ver-geet-mij-niet) is geen standaard geschiedschrijving. Sommige delen lezen als een roman, waarin je Lientje volgt tijdens de oorlogsjaren en later tijdens haar huwelijk en echtscheiding. Daar tussendoor vertelt Van Es over zijn onderzoek, zijn bezoekjes aan historische plaatsen en zijn gesprekken met Lien. Hij laat precies zien welke stukken hij zelf ingevuld heeft, daar waar Liens geheugen haar laat zitten. Zelf geeft ze de schuld aan het gebrek aan een eigen familie, aan connecties.

“Without families you don’t get stories. After all those months in half-light, Lien did not really see other people, even if they were there, because she had no connection with them. As a result of her isolation, she stopped seeing the world.”

Over de oorlog zijn al vele boeken geschreven, sommige algemeen, andere net als deze vanuit een persoonlijk verhaal. Ondanks dat het er zoveel zijn blijft het belangrijk dat alle verhalen verteld worden, zodat we ervoor kunnen waken dat iets dergelijks niet nog eens gebeurt.
Al met al een indrukwekkend boek met een goed einde. Op late leeftijd weer de liefde vinden. Iets mooiers is er niet toch? En het is niet eens fictie!