Wij zijn de lezer

Weet je nog in 2017? Dat er een vrouw kwam te overlijden die probeerde te leven op licht en lucht? En dat de vraag was of daar iemand verantwoordelijk voor gehouden zou kunnen worden? Schrijfster Gerda Blees schreef gebaseerd op deze gebeurtenis haar roman Wij zijn licht, dat genomineerd is voor de Libris Literatuur Prijs.

We leren Melodie en haar zus Elisabeth kennen midden in de nacht, terwijl Elisabeth in doodsnood is. Vlakbij de twee zussen zitten de jonge Muriël en Petrus. Onder hun toeziend oog sterft Elisabeth. De huisarts die wordt opgeroepen vertrouwd de boel niet helemaal, waarop de huisgenoten door de politie in hechtenis worden genomen.
Al een hele poos proberen Elisabeth, Muriël en Petrus onder leiding van Melodie onafhankelijk te zijn van voedsel. Samen wonen ze in een woongroep genaamd Klank & Liefde. De vraag rijst dan ook: had de dood van Elisabeth voorkomen kunnen worden?

Vanuit het perspectief van verschillende mensen en vooral objecten wordt het verhaal uit de doeken gedaan. Elk hoofdstuk begint met ‘Wij zijn’. Het gehele boek is geschreven in de eerste persoon meervoud. Hoofdstukken als ‘Wij zijn de buren’ voelen heel natuurlijk. ‘Wij zijn de feiten’ voelt al wat gekker. Maar hoofdstukken als ‘Wij zijn het brood’ of ‘Wij zijn de pen’ laten me bijna stijl achterover slaan. (Dan zie ik even voor het gemak door de vingers dat een pen geen meervoud is…) Hoe is het mogelijk dat een auteur kan schrijven alsof zij een pen is, alsof zij een sneetje brood is. Het is krankzinnig en fantastisch tegelijkertijd!
Ik ben vaak niet zo gelukkig met wat ik ‘literaire trucjes’ noem. Veelal zijn het experimenten die kant noch wal raken. Maar in dit geval heeft Blees het heel goed gedaan. Het literaire trucje heeft effect, heeft een doel. Aan de ene kant vervreemdend, zodat je het verhaal vanaf een afstandje kan bekijken, en van de andere kant drukt deze manier van schrijven je echt met je neus op de feiten. Dichterbij kun je niet komen.
Denkend aan de titel heb ik me vaak afgevraagd: Wij zijn licht, betekent dat dan ‘wij zijn niet zwaar’ of ‘wij zijn het licht, wij bestaan uit licht’? Of misschien wel allebei? Als ik het mij goed herinner was het zinnetje ook deel van de affirmaties die de huisgenoten elke dag reciteerden. Tegelijkertijd waren ze natuurlijk broodmager (ha, brood!).

Al met al een heel indrukwekkend boek. Vooral het laatste hoofdstuk deed mij erg veel. Verklappen doe ik het niet, want dit is een boek dat je echt voor jezelf moet ervaren. Laat je overspoelen door de gedachten van het brood, het lichaam van Elisabeth of de twijfel. Het is je tijd meer dan waard!