Doordachte dierendetective

Jefferson is een egel die de hoofdrol speelt in dit gelijknamige boek van Jean-Claude Mourlevat. De auteur heeft de Astrid Lindgren Memorial Award gewonnen en laat met dit verhaal zien dat hij verschillende aspecten van het ambacht beheerst. Er is humor, actie, een verscheidenheid aan personages, een boodschap en een spannend einde. Het is aan Lies Lavrijsen en Els Dumez-Blocken te danken dat nu ook Nederlandse lezers kunnen genieten van deze egel.

Jefferson gaat aan het begin van het verhaal naar zijn kapper, Edgar. Die treft hij dood op de grond van zijn zaak aan. De schaar die in zijn borst steekt, haalt Jefferson eruit op het moment dat de enige slapende klant in de zaak wakker wordt. Zij beschuldigt de egel op dat moment van moord en Jefferson vlucht. Al gauw wordt hij gezien als hoofdverdachte van de moord. Gelukkig kan hij vertrouwen op zijn beste vriend varken Gijsbert. Samen gaan ze op zoek naar de echte moordenaar om Jeffersons onschuld te bewijzen. Dat doen ze door de dierenwereld met een groepsreis te verlaten en in de mensenwereld op zoek te gaan naar aanwijzingen. Daar blijkt dat Edgar er een tweede leven op na hield.

Wat knap aan het verhaal is, is dat veel verschillende dieren zijn uitgewerkt tot echte persoonlijkheden. Ieder dier heeft een karaktereigenschap passend bij zijn diersoort. Maar er zijn ook menselijke trekjes toegevoegd. Zo is er een kater die voortdurend foto's maakt en waarvan pas laat in het verhaal duidelijk wordt wat er met hem aan de hand is. En Gijsbert leert bijvoorbeeld voor zijn rij-examen.

Jefferson zelf is een prachtig karakter. Hij is sympathiek en heeft een droge vorm van humor. De situaties waarin hij zich moet begeven (verkleed als vrouwtjesegel bijvoorbeeld), zijn klassieke slapstickmomenten. De humor van die scènes weet Mourlevat zelfs in te voegen in heldhaftige actie, zoals het einde. Daarin hebben alle dieren een heldenrol.

De detective-opzet van het boek is ook zeer geslaagd. Jefferson en Gijsbert krijgen een ansichtkaart van het nichtje van Edgar, waar een aanwijzing op blijkt te staan. Als ze deze aanwijzing volgen, vinden ze vervolgens weer een nieuwe aanwijzing. In die zoektocht naar de moordenaar stuiten ze ook op vriendelijke mensen die hen helpen. Deze mensen zijn echter wel de uitzondering.

De rest van de mensenwereld wordt genadeloos gefileerd in dit boek. 'Jefferson' laat zien dat mensen vreemde keuzes maken. Ook de vleesindustrie wordt expliciet en nadrukkelijk bekritiseerd. Deze zeer aanwezige moraal zorgt er wel voor dat de spanning soms minder wordt. Bovendien spreekt er een zeker fatalisme uit het boek. Meerdere keren wordt er vermeld dat het probleem van de verstoorde verhoudingen tussen mens en dier pas over decennia is opgelost. Die negatieve toon past jammer genoeg niet bij deze verder doordachte dierendetective.