James Comey over loyaliteit, waarheid, leugens en leiderschap

De volledige titel van James Comeys memoirs? "Loyaliteit waarheid, leugens en leiderschap. De voormalig FBI-directeur spreekt." Onmogelijk hier weer te geven hoe de titel gedrukt is, maar het onthult veel over inhoud en onderwerp.
Deze beknopte auto-biografie gaat niet alleen over loyaliteit, maar ook over waarheid en leugens en vooral over leiderschap. Comey werd internationaal bekend door zijn rol tijdens de laatste fase van de Amerikaanse verkiezingen. Daarop volgde de verschrikkelijke manier waarop Trump Comey ontsloeg. Vervolgens waren er de verhoren door een "onpartijdige" Senaatscommissie.
Die laatste onderwerpen komen pas vanaf hoofdstuk tien aan bod. De lezer begint bij voorwoord, inleiding, veertien hoofstukken, epiloog en eventueel dankwoord. De Nederlandse vertaling is zo'n 350 boeiende pagina's lang.
Wellicht vindt de lezer het arrogant en hypocriet, stelt Comey aan het begin, dat hij schrijft over ethisch verantwoord leiderschap. Hij legt uit dat iedereen in Amerika - de wereld - leeft in een gevaarlijke tijd. Hij komt hier in de laatste hoofdstukken op terug. Wat er gebeurt met het politieke bestel, feiten, fundamentele waarden, liegen en andere zaken, vindt Comey heel verontrustend.
Comey draagt zijn boek op aan zijn oud-collega's bij het Amerikaanse Ministerie van Justitie en de FBI. Hij is meerdere keren van baan en bedrijfstak gewisseld. Hij heeft onder andere gewerkt als supermarkt-vakkenvuller, jurist, universitair docent en voor meerdere presidenten.
In het boek geeft Comey diverse voorbeelden van goede en minder goede leiders. Hij was betrokken bij zaken tegen de Maffia. Onder President Bush kreeg hij te maken met illegale NSA-activiteiten. Er was het ontvoeren en martelen door de CIA.
Comey behoorde tot het team dat de Whitewater affaire onderzocht, waar beide Clintons bij betrokken waren. Martha Stewart werd veroordeeld voor handel met voorkennis. Comey legt haarfijn uit, wat het verschil was tussen Petraeus handelswijze en Hillary Clintons gebruik van een privé email-server.
In praktisch alle hoofdstukken worden voorbeelden gegeven over loyaliteit en goed of minder geslaagd leiderschap. Degene die grote indruk maakt op Comey, is ontegenzeggelijk President Obama.
Obama, een Democraat, benoemde Comey die tot dezelfde politieke partij behoort als Trump, tot opvolger van Robert Mueller, als FBI directeur. De laatste hoofstukken maken duidelijk, dat er volgens Comey geen grotere tegenstellingen in leiderschap zijn, dan tussen Obama en Trump. In eerste instantie noemt Comey de regering Trump nog onervaren; maar al gauw volgen vergelijkingen met de Maffia.
Toch besluit Comey met een optimistische en hoopvolle boodschap. Na Trump volgt er ongetwijfeld een beter leider, een wederopbouw, een betere toekomst. Op dat moment is Robert Mueller nog niet echt gestart met de "witch hunt". Degenen die de ontwikkelingen volgen in Amerika, weten nu veel meer dan Comey deed op het moment dat hij het boek schreef.
Toch is het een fascinerend boek. Comey kan kritisch zijn over zich zelf. Lezers krijgen een kijkje achter de schermen van "politiek en besluitvorming". Het is een historisch document en interessante auto-biografie.
Daarnaast behandelt Comey onder meer vragen als wat is loyaliteit; waar hoort die te liggen? Wat is goed leiderschap? Wat zijn de kenmerken en kan iemand die ontwikkelen? Wat is ethiek en waarom is ethisch handelen belangrijk?
Een van de citaten op de achterkant is absoluut waar. Entertainment Weekly wordt geciteerd: "Oneindig veel geloofwaardiger dan de roddeljournalistiek van Michael Wolffs Vuur en woede". Klopt als een bus; bovendien stukken leesbaarder en interessanter.
Comey zat van de ene op de andere dag zonder werk. Niet makkelijk met een groot gezin en de verantwoordelijkheid voor pleegkinderen. Gelukkig start hij dit najaar als part-time universitair docent bij Howard University, een Amerikaanse universiteit met voornamelijk gekleurde studenten.