Verloren kind, verzwegen geschiedenis

Een eind op weg in Jan Brokkens "Rechtvaardigen", zag ik opeens "Salomé" liggen. De subtitel 'De zoektocht naar een verdwenen kind' wekte mijn interesse. Na het lezen van de introductie op de achterkant, ging het natuurlijk mee naar huis.

Ik las het in één keer uit, wat makkelijk kan in een weekend - mits je Brokken even terzijde legt. Dit uit het Frans vertaalde boek ("La Réparation") van Colombe Schneck telt maar 155 pagina's. Tenminste; het door mij gelezen exemplaar uit 2014, eerste Franse druk 2012. Dat bevatte ook nog een korte lijst met achtergrond literatuur, waarvan Schneck sommige boeken in haar verhaal vermeldt.

Deze reconstructie van een Joodse familie-geschiedenis is (terecht) een bestseller. Schneck won ten minste twee literaire prijzen. Dit is non-fictie; maar denk aan bijvoorbeeld "Sophie's choice", of "Haar naam was Sarah".

Een bestseller; maar niet dat het vlekkeloos geschreven is. Af en toe irriteerde Schneck mij aardig met haar beschrijvingen van haar rode sandaaltjes, rode bikini, Hilton en of die vent nou wel of niet van haar hield - het gaat om Salomé, mens! Gelukkig waren dit soort toestanden niet zo irritant, dat het boek onleesbaar werd.

Heb je Jan Brokkens "Rechtvaardigen" gelezen? Dit boek vertelt een deel van de verschrikkingen die hij beschrijft, maar dan vanuit het perspectief van overlevenden. Het drama van Schnecks familie speelt zich namelijk deels af in Litouwen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Als een Nazi militair tijdens een verhoor vertelt, dat de verschrikkingen die hij ergens in één van de Baltische staten heeft geconstateerd, erger zijn dan alles wat hij in twee wereldoorlogen heeft meegemaakt, dan ben je voorbereid. Uiteindelijk, na pakweg tien jaar, kan Schneck zich ertoe brengen Litouwen te bezoeken.

Een aantal zaken die Schneck beschrijft, waren totaal herkenbaar: het zwijgen van oudere familieleden, die te veel verschrikkingen hebben ondervonden en het aanvoelen van een kind om daarover geen vragen te stellen, bijvoorbeeld. Zij citeert Jorge Semprún: "... kon je beter aan vrijwillig geheugenverlies lijden. Zo zeldzaam waren de mensen die tot luisteren in staat waren." Hoe waar - en niet alleen voor Joden. Wat er in ongeveer 150 pagina's verteld wordt, is dus niet niks.

Die ongelooflijke haat, dat plotselinge uitbarsten ervan? Het vernietigen van mensen en hun cultuur? Op haar zoektocht en reconstructie, bezoekt Schneck familie in Israël. Ja - de archieven en verhalen helpen haar verder te achterhalen, wat er is gebeurd met Salomé, Kalman en zovele andere kinderen.

Maar Schneck beschrijft ook wat ze in Israël ziet en aantreft. Ze ontmoet Palestijnen, die vertellen wat het betekent om te leven in Palestijnse gebieden en te werken in Israël. "De Joden hebben daar zelf onder te lijden gehad en nu heb je die stigmatisering opnieuw, maar dan toegepast door het volk dat er het meest onder geleden heeft." (p 101)

Ze beschrijft haar bezoek aan het kantoor van Mahmoud Darwish. "... hoe de Israëlische soldaten de oude deuren hebben vernield, de boeken van de dichter op de grond hebben gegooid en erop hebben geplast." (p. 125) Een herhaling van wat decennia geleden, elders in de wereld gebeurde en ongetwijfeld ergens in de wereld opnieuw gebeurt.

Blijkbaar is de mens niet in staat om iets te leren van het verleden, uit ervaren leed. Maar haar telkens uitgestelde reis naar Litouwen, geeft Colombe Schneck uiteindelijk wel een soort begrip en inzicht.

Op één van de laatste pagina's staat een foto van Salomé. Jammer dat het juist niet Salomé blijkt te zijn, die de lezer aankijkt vanaf de voorkant van het boek dat wel haar naam draagt en een deel van haar geschiedenis reconstrueert.