Waanzin(nig goed)

De grootsheid van een roman als deze samenvatten alsook van mening voorzien in een knullige review lijkt mij schier onmogelijk. Echter ga ik toch enkele woorden vuil maken aan mijn leeservaring over De broers Karamazov zodat mijn mening weer gedigitaliseerd is.

Als lezer zijnde moet je jezelf openstellen voor de grootsheid, het theatrale, het dramatische in de door Dostojevski geschapen romanwereld. Wanneer dit lukt staat je een ongeëvenaarde leeservaring te wachten waarin je meegesleurd wordt door de chaos middels vele uitbarstingen van tal aan karakters. Gelijktijdig komt het boek niet chaotisch over, omdat de auteur de tijd neemt om elk karakter uitgebreid te introduceren. In relatief korte tijd leer je een personage vrij goed kennen waardoor zijn of haar wandel- en gedachtegangen goed te volgen zijn voor de lezer. Of een karakter relevant is voor het plot maakt weinig uit, bladzijdes vol zul je lezen over een, op het eerste oog, willekeurig bij-personage. Het knappe is dat het boek ondanks zojuist genoemde feit nergens saai wordt, sterker het nog het was voor mij altijd uiterst boeiend. Bijna alle personages zitten op het randje van waanzin en lijken elk moment te kunnen instorten. Dit zorgde ervoor dat ik het boek maar moeilijk kon wegleggen waarbij de vlotte vertaling ook meehielp, het is nergens echt moeilijk om te lezen. Kortom, ik was er dol op dat de auteur zoveel verschillende zijsporen verkende die soms onverwachts veel diepgang toonde. Zo wordt er tientallen bladzijdes lang uitgeweid over een levensgeschiedenis van een starets die dan een man in zijn leven ontmoet die in het verleden een moord heeft gepleegd en twijfelt of hij het nu jaren later alsnog moet opbiechten terwijl zijn omgeving hier helemaal niet op zit te wachten. Heeft dit ook maar iets te maken met de hoofdlijn van het verhaal? Nee. Is het uiterst boeiend om te lezen en kun je er urenlang over redetwisten? Ja!

Literair vuurwerk vindt plaats wanneer de uitgediepte karakters bij elkaar komen zoals bijvoorbeeld twee broers die je constant los hebt gevolgd elkaar uiteindelijk ontmoeten en voor het eerst een gesprek met elkaar hebben. Psychologische diepgang wordt hiermee geboden door al hun innerlijke twijfels en gedachten naar voren te brengen in meerdere pagina's beslaand dialoog vol filosofische en theologische diepgang waarbij je als lezer je vingers kun aflikken en bovendien zelf nog lang erover kunt mijmeren en soebatten zodra je het boek dichtslaat. Er zijn zelfs hoofdstukken die je helemaal los van het plot kunt bestuderen en analyseren wegens de immer relevante levensvragen alsook de duistere verlangens van een mens die hiermee naar voren komen.Daarnaast is Dostojevski ongekend goed in beide partijen van een gesprek even sterk neerzetten of dit nou een conservatie van religieuze aard is of een debat in de rechtbank, in beide kanten is heel goed in te leven waardoor je al lezer constant in je hoofd zit te wikken en wegen met wie je het nou eens moet of wil zijn.

Door al deze genoemde diepgang klinkt het alsof het een heel zwaar boek is. Het biedt stof tot nadenken, maar het is naar mijn mening ook een heel erg grappige roman. Doordat je iedereen zo goed kent en ze allemaal vrij hysterisch zijn zat ik als lezer vaak zat te grinniken. Ook is het prachtig om te zien hoe constant iedereen psychologische spelletjes met elkaar aan het spelen is en je als lezer zijnde de enige bent die een totaaloverzicht heeft en daardoor min of meer weet hoe de vork in de steel zit. Daarnaast is de tweede helft van het boek bij tijden vrij spannend wegens naderend onheil dat voltrokken wordt wat resulteert in een klassieke whodunit.

Eenmaal het boek uitgelezen hebbende kom ik tot de conclusie dat ik het zowat bij elke willekeurig hoofdstuk kan openslaan en er iets uit kan halen nu ik eenmaal de personages en het plot zo goed ken. Ondanks de dikte zou het voor mij geen straf zijn om het over een aantal jaar eens te herlezen.

Kortom, lezen die hap, laat je niet afschrikken door de dikte of de leeftijd van het boek, de vertaling van Arthur Langeveld is heel gemakkelijk leesbaar. Vooral als je geïnteresseerd bent in filosofie en theologie is dit een aanrader hoewel de in het boek gestelde vragen en onderwerpen op ieder mens van toepassing zijn me dunkt en daardoor voor ieder mens relevant. Het draait vooral om de door schrijver opgevoerde personages niet zozeer om het verhaal. Je moet Dostojevski's drama kunnen waarderen, maar dan heb je ook wat, namelijk een roman waarop waanzinnige wijze de vragen des levens worden gepresenteerd.