Een meeslepende historische roman

De Revolutie van Pelle - Conny Braam.
.
Een familie epos dat je meteen vanaf de eerste bladzijde boeit. Je leeft mee met drie sterke vrouwen, die alle drie hun strijd leveren voor een rechtvaardig leven. Dit epos leert je de ‘moeders ’van Conny Braam kennen. Zij beschrijft de levens van haar grootmoeder en haar moeder. Voor deze roman heeft ze een jarenlange research gedaan, hierbij geholpen door meerdere professionals.
Uiteindelijk mogen wij haar ‘verslag’ ervan lezen in dit boek, in deze roman. Het is de geschiedenis van de sociale ontwikkelingen in de tijd van deze moeders. Hun eigen ‘kleine’ geschiedenis geeft een duidelijk beeld van die tijd. Het zijn de vroege jaren van het socialisme, waarin iedereen opkwam voor zijn rechten.
Het boek is ingedeeld in drie delen. Elk van de delen wordt vanuit een ander perspectief verteld. De tijd is chronologisch. Van 1884 tot en met 1968.
In het eerste deel lezen we dat Keet Pelle samen met haar vader van de Peel naar IJmuiden is gevlucht (?) Zij zullen daar een café gaan runnen. Direct valt de beeldende beschrijving van het café met zijn bezoekers en de omgeving op. Je leest de historie van IJmuiden door de bril van Keet. Het is de tijd van de opkomst van het socialisme. Vol glans wordt er verteld over de massale bijeenkomsten die Keet bezoekt. Zij hoort Domela Nieuwenhuis spreken. Ze is enthousiast. Maar:
“… De winter van 1885 klopte niet beleefd aan de deur… (p.58)
Dat had niet alleen te maken met de bittere kou, zeker ook met de onderdrukking van de arme werklui door de ‘gevestigde orde’.
Het socialistisch antwoord hierop: “Arbeiders laat je niet uitbuiten!”
Er wordt opgeroepen tot stakingen, die worden neergeslagen door bruut ingrijpen.
Het is een harde tijd (p.140) Als je als arme sloeber zonder werk, je huur niet kon betalen, werd je zonder pardon met je hele hebben en houden op straat gezet.
“… ons reeds bekende aasgieren kwamen op die rottende stank van de armoede af…”(p.141)
Het verhaal neemt je mee met de thema’s: de kloof tussen arm en rijk, de intense armoede, de vooruitgang met zijn slachtoffers, rijk bepaalt, arm betaalt! De opkomst van het socialisme, het vechten voor je rechten.
De honger doet vrouwen in opstand komen. Sterke vrouwen protesteren tegen het feit dat vis en levensmiddelen wél voor de export gebruikt worden, maar niet voor de hongerende arbeiders. Zij eisen dit op! Keet is zich ervan bewust dat demonstreren en vragen niets helpt. Je zult het moeten halen én je angst voor agenten en militairen moeten overwinnen. Als zij een ‘hongerige meute’ aanvoert bij het overvallen van bakkers, ze halen het brood zelf wel, wordt ze na de derde bakker gearresteerd. Wie koopt haar vrij?
In het tweede deel volgen we de dochter van Keet: Grada, geboren in 1914. Haar broer Thijs is vier jaar ouder. Zij heeft een heel goed contact met hem, dat blijft haar leven lang.
Na haar zestiende is ze niet gelukkig:
“… het gevoel van naderend onheil: alsof er een beest naderbij sloop, een uitgehongerd monster dat ons wilde verslinden, ook al hadden we nauwelijks vlees op de botten…”(p.229)
De crisis slaat toe met massa ontslagen, steun-trekkende werkelozen en de brutale druk van steuncontroleurs. Het is de tijd van de opkomst van de NSB.
Als een lichtpunt krijgt Grada een baan als kindermeisje bij de huisarts. Bij de familie Casembrot voelt zij zich veilig, het is haar schuilhoek. Dat heeft ze thuis niet. Ze voelt wel duidelijk het contrast tussen hier en thuis. Het contrast in rijkdom én in politieke overtuiging.
Het is de tijd van de dreiging van de tweede wereldoorlog Door de ogen van de personages wordt de dreiging en verschrikking van het anti-semitisme door de bezetter beschreven. Door hun ‘levens-bril’ komt het dieper bij de lezer binnen.
De mobilisatie bespoedigt het huwelijk van Grada met Nico. Bij de slag om Rotterdam heeft hij een oorlogstrauma opgelopen. Als hij terug is, doet Iedere explosie bij hem ‘Rotterdam’ her-beleven. Het paar verhuist van de kust (Beverwijk) naar Arnhem. Nico krijgt er werk bij de nieuwe Kunstzijde fabriek, de AKU. Grada wil na de oorlog niets meer horen over die tijd, er niet meer over praten. Ze raakt er depressief van. Haar joodse onder buurman Aschenbach is ‘verdwenen’. Als Grada wordt geconfronteerd met oorlogsleed ‘verschijnt’ Aschenbach roerloos in de hoek van de kamer. Hij herhaalde steeds… nu zijn jullie aan de beurt…
Het is een sterk beeld voor dreiging, vertwijfeling, angst.
“… de revolutie van Keet Pelle was niets dan een luchtspiegeling uit een ver verleden. Wie wist daar nog iets van…”(p.372)
Februari 1948 wordt er een dochtertje geboren. Grada wil haar Cornelia noemen, naar haar moeder. Nico heeft bezwaar, zeker Keet als roepnaam. Noem haar dan maar meteen Kenau! Zo werd het Helena, mijn moeders tweede naam. Zelf zei ze: ik vind Conny veel leuker.
Het derde deel lezen we vanuit het perspectief van Lena, de kleindochter van Keet. Grada was gek op haar moeder, Lena aanbidt oma Keet Pelle. In de grote vakantie mag ze bij haar logeren in Beverwijk.
“… op het perron stond mijn hemelse oma Pelle me op te wachten in een zomerjurk met uitbundige rode rozen…”(p.458)
Binnen het huwelijk van Grada en Nico ontstaan spanningen ten gevolge van de politieke opvattingen. Grada steunt haar broer Thijs, de socialist in hart en nieren, dit wordt haar door Nico niet in dank afgenomen. Nico volgt de burgerlijke moraal, iets waar Lena ook tegen in opstand komt.
De politieke gebeurtenissen uit Lena’s jeugd, zijn ook de gebeurtenissen uit mijn jeugd. Er volgt voor mij een groot stuk herkenning van die tijd. De impact van de gebeurtenissen zijn bij ons hetzelfde. De dood van Kennedy, van Maarten Luther King…
Lena voelt een revolutie aankomen Ze wil eigenlijk met een busje de wereld in, ze wil weg van huis. Ze pakt haar rugzak en zegt haar ouders gedag! Ze gaat met de trein:
“… door mijn hoofd raasde maar één overweldigende gedachte: Wacht op mij! Wacht op mij! Wacht met de revolutie tot ik er ben…”(p.570)
Voor mij vraagt het einde van deze prachtige roman om een vervolg. Hoe vergaat het Lena, oftewel Conny? Hoe raakt zij betrokken bij de anti-apartheidspolitiek in Zuid Afrika…
Een roman die je wilt uitlezen, die je nieuwsgierig maakt naar het vervolg. Een prachtig tijdsbeeld.