Een heel apart oorlogsepos

’n Paar jaar geleden gaf m’n broer me dit boek als verjaardagscadeau, dat vervolgens naast de andere zelf aangekochte boeken en nog andere cadeau’s ongelezen in de boekenkast is beland, wachtend op ’n moment dat ik het elementair fatsoen zou opbrengen om er de vereiste aandacht aan te besteden.

Zo’n boeken blijven dan gewoonlijk lange tijd onaangeroerd op die zelfde plek staan, totdat m’n eigen grote schaamte de overhand krijgt om de lectuur ervan aan te vatten in plaats van de plaatselijke bibliotheek te blijven afschuimen, of, totdat een of andere toevallige gebeurtenis m’n aandacht trekt en de trigger is om het eindelijk uit de kast te halen, open te slaan, en te zeggen : lezen verdorie !

In dit geval bevind ik me in de tweede situatie, en nu denk ik bij mezelf : hoe is het in godsnaam mogelijk dat ik zó’n boek zó lang heb laten staan.

Want het is beslist de moeite waard.

De trigger was de heruitzending op de Vlaamse televisie van de vermaarde PBS- documentaire “The Vietnam War” (van Ken Burns en Lynn Novick, 2017), die wordt geprezen als de meest prestigieuze en alomvattende reeks ooit over de oorlog in Vietnam.
In verscheidene episodes verschijnt Karl Marlantes himself in de interviews, Amerikaans auteur en Vietnam veteraan, die tijdens zijn universitaire periode bij Yale en Rhodes Scholarship een training als officier Marine Corps volgde, na zijn militaire dienst terugkeerde naar Oxford, en na z’n master’s degree in actieve dienst ging.

Marlantes ging als 1ste luitenant van eind 1968 tot eind 1969 naar Vietnam. Gedecoreerd met verscheidene medailles, o.a. tweemaal een Purple Heart, zou hij later, als gevolg van zijn ervaringen (en PTSD-trauma …) bekende (anti)oorlogsboeken schrijven. “Matterhorn” is er zo één van.

Als er ergens in Vietnam ’n sector was waar je als Amerikaans soldaat het hardste te verduren kreeg, dan was het de sector Corps I, van de Marine Corps, in het noordelijke gedeelte van Zuid-Vietnam, vlak tegen de DMZ-zone aan de grens met Noord-Vietnam, en tussen de jungle van Laos en de Zuid-Chinese Zee.
Het boek gaat net precies over de mariniers in deze regio, in de buurt van de berg die door de legerleiding “Matterhorn” werd genoemd.
Het is heel duidelijk dat, alhoewel alle namen fictief zijn, het boek gebaseerd is op Marlantes’ eigen oorlogservaringen in Vietnam.

Matterhorn is geen klassieke oorlogsroman.

In het eerste deel wordt er misschien slechts enkele malen gedurende ’n paar bladzijden effectief gevochten. Maar de doodsangst en het afzien is er niet minder om.
Je voelt de hele tijd de drukkende ingesloten atmosfeer van de jungle waarin de hoofdpersoon, luitenant Mellas, zich met zijn eenheid moet doorslaan, de continue strijd tegen de natuurelementen (… de voortdurende regen, de bloedzuigers, etterende wonden en schimmelinfecties, de bloedende handen, het gevaar op loopgraafvoeten, de pijn, uitputting, en honger …)
de continue ontbering van slaap en voedsel, gecombineerd met doodsangst (of het gebrek eraan voor de afgestompte soldaten), het wachten op de evacuatiehelikopter die om welke stomme reden dan ook maar niet wil opdagen,
het opboksen tegen de onredelijkheid van de hogere legerleiding die hen via de radioman, van op ’n veilige afstand ergens op het hoofdkwartier in Dong Ha, continu opjaagt,
en als er dan met de vijand contact wordt gemaakt krijgen ze die zelden rechtsreeks te zien (de fameuze “bodycount” – dit fenomeen wordt ook in de “Vietnam War”-documentaire uitgelegd – t.t.z. de mariniers denken één vijand gedood te hebben, die wordt doorgegeven als één bevestigde en twee vermoedelijke, die op hun beurt cijfermatig beginnen stijgen naarmate de rapportage in de bevelstructuur stijgt).
Het is de atmosfeer en de gevoelens die worden beschreven die het belangrijkste zijn.

In het tweede deel breekt de hel echt los. En dan besef je hoe geweldig luguber die oorlog moet geweest zijn (zoals alle andere oorlogen neem ik aan ?).
‘n Korte inhoud ga ik verder niet geven, dat zou werken als ‘n “spoiler”, daarvoor moet je het boek lezen.

’n Tip, om lezers tijdens de lectuur van de dialogen hoofdbrekens te besparen : vooraan in het boek wordt ’n schema van de commandostructuur gegeven, achteraan een technische woordenlijst; in het radioverkeer tussen eenheidscommandanten en centrale legerleiding worden radiocodes gebruikt, die me voortdurend in verwarring brachten tot ik toevallig van het internet de originele lijst van de Engelse versie in pdf kon downloaden, en zo kon ontdekken dat in de Nederlandse versie vertaalfouten staan.
“Big John Zes” staat in de Nederlandse versie voor de bataljonscommandant (dus kolonel Simpson), en “Bravo Zes” staat in de Nederlandse lijst aangegeven als de radiocode voor de bevelhebbende officier van een eenheid met de omvang van een bataljon; dat laatste is dus gewoon fout, het moet compagnie zijn, en dus heb je dan in het geval van “Bravo” (2de compagnie, omdat de B de 2de letter van het alfabet is) “Zes” (commandant) te maken met 1ste luitenant Fitch.
Als je geen weet hebt van de vertaalfout duurt het ’n behoorlijke tijd vooraleer je dat door hebt.
Het doet dus ook geen kwaad om de woordenlijst op voorhand te lezen alvorens de lectuur van het boek aan te vatten.

Het boek is effectief steengoed en realistisch geschreven, je wordt gemotiveerd om te blijven doorlezen. In tegenstelling tot andere ex-militairen die in hun latere leven in hun pen kruipen lijkt Marlantes wél een begenadigd schrijver, met goede en geloofwaardige dialogen, en beeldende schrijfstijl.

Een verdiende 5-sterren.