De onderwijzer van Auschwitz

Wendy Holden is een Britse journalist en auteur. Ze heeft meer dan dertig internationale bestsellers op haar naam staan. In Nederland verwierf ze vooral bekendheid door de Windsor outsiders trilogie en haar boeken over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Ze geeft in haar werk een stem aan mensen die door de geschiedenis zijn vergeten. De onderwijzer van Auschwitz is een eerbetoon aan Fredy Hirsch.

De cover van De onderwijzer van Auschwitz trok direct mijn aandacht. Op de achtergrond is gestreepte kampkleding te zien en op de voorgrond zijn twee mannenhanden afgebeeld die een gele vlinder vasthouden. Op internet is te lezen dat een gele vlinder positiviteit, hoop en transformatie symboliseert. Mijns inziens past dit perfect bij het verhaal. Ondanks de gruwelijke oorlog weet de achtentwintigjarige Joodse atleet Fredy Hirsch een lichtpuntje te zijn voor de kinderen in het kamp. Hij doet er alles aan om hen te beschermen en weet ze elke dag opnieuw een sprankje hoop te geven met zijn humor en positiviteit. Op de achterzijde van het boek staat een afbeelding van een fluitje. Dit voorwerp heeft een speciale betekenis voor Fredy en hij neemt het de hele reis met zich mee.

Fredy Hirsch wordt op één februari 1916 in de Duitse stad Aken geboren. Hij verlaat zijn ouderlijk huis als hij zestien is en gaat in Frankfurt met jongeren werken. In 1936 voelt hij zich, vanwege zijn seksuele geaardheid, niet veilig meer en hij vlucht naar Tsjechoslowakije. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werkt Fredy mee aan de bouw van getto Terezín. Hij ontfermt zich over de kinderen en creëert een toevluchtsoord waar ze zich veilig kunnen voelen te midden van de gruwelen in het getto. De kinderen krijgen stiekem les en mogen spelen, sporten en dansen. Hij beschermt ze en laat ze hun zorgen even vergeten. In september 1943 wordt Fredy naar Auschwitz gedeporteerd, maar dat weerhoudt hem er niet van om zijn werk voort te zetten. Hij krijgt het voor elkaar om ook op deze plek een kinderbarak te openen. De kinderen zijn creatief bezig en geven voorstellingen aan de mensen in het kamp. Dit geeft hen wat afleiding in een afschuwelijke tijd. Desondanks komt er na zes maanden helaas abrupt een einde aan zijn inspanningen.

'... Toen ik de kinderen opgewonden kwetterend de ladder af zag dalen, hield ik mezelf voor dat het werk dat ik met hen deed de wil van de Heer was. Ik bood ze afleiding, vrolijkte ze op en bereidde ze voor op een wereld waarin ze hopelijk een vrij bestaan zouden kunnen leiden. Maar hoezeer ik mezelf er ook van overtuigde dat hier mijn roeping lag, ik wist dat het ook mijn eigen redding was. Elke dag dat ik vrezend voor mijn leven ontwaakte, waren het de kinderen die me een reden gaven om door te gaan ...'

De onderwijzer van Auschwitz start met een aangrijpende proloog die geschreven is vanuit Fredy. Hij vertelt wie hij is, wat hij doet en vraagt of de lezer zo goed wil zijn om zijn naam te onthouden. Het verhaal bestaat vervolgens uit twee delen. Deel één speelt zich afwisselend af in zijn jeugd en tijdens zijn verblijf in kamp Terezín. De jaartallen en plaatsen staan duidelijk aangegeven boven de hoofdstukken. Hierdoor is de lijn van het verhaal goed te volgen. In deel twee lezen we in chronologische volgorde over zijn verblijf in Auschwitz-Birkenau. De epiloog zorgt voor een moment van bezinning. Het zorgt ervoor dat we extra denken aan de miljoenen onschuldige mensen die zoveel geleden hebben en gestorven zijn in deze oorlog. Zo ontzettend veel angst en verdriet. Laten we hen voor altijd herdenken en hun namen blijven noemen. Dat verdienen ze allemaal!

'... Met de grootst mogelijke moeite zette ik de ene voet voor de andere en verliet het toevluchtsoord dat we hadden gecreëerd: een eiland van menselijkheid in een woeste zee. Ik probeerde mijn ademhaling tot rust te brengen, voegde me in de rij voor de evacuatie en richtte me op de mensen om me heen ...'

In het naschrift vertelt de auteur dat ze in 2017 het idee kreeg om een boek over Fredy Hirsch te schrijven. Ze deed in Praag onderzoek voor het boek Honderd wonderen, over de Holocaustoverlevende en wereldberoemde musicus Zuzana Růžičková. Zuzana had een foto van Fredy op haar bureau staan en vertelde dat hij, vanaf haar aankomst in het kamp, de belangrijkste persoon in haar leven werd. Hij was de goedheid zelve en wist haar altijd op te beuren met zijn vriendelijkheid en positiviteit. Holden las en hoorde getuigenissen van andere mensen die als kind Terezín of Auschwitz hadden overleefd en iedereen prees de moedige jongeman. Het lukte Fredy om een klein stukje hemel te scheppen in Auschwitz. Hij creëerde een plek waar kinderen even aan de gruwelen konden ontsnappen door te dansen, te spelen, te sporten en voorstellingen te geven. De auteur raakte diep onder de indruk van alle verhalen. Ze besloot hem uit de schaduw te halen en geeft hem met dit boek de schijnwerpers die hij verdient. Ik vind het heel mooi dat auteurs nog steeds een stem blijven geven aan deze mensen en lees alle boeken met veel interesse en aandacht.

De onderwijzer van Auschwitz heeft me enorm aangegrepen. Het verhaal is hartverscheurend, maar tegelijkertijd hartverwarmend. Fredy Hirsch was een bijzondere man die met zijn moed en positiviteit een geschenk was voor de kinderen. Dit boek ontroerde me diep en heeft een onvergetelijke indruk op me gemaakt. Ik geef het vijf sterren.

Sandra
www.boeken-cast.nl