licht en schaduw

Dit verhaal uit 2011 van de Colombiaanse schrijver Tomás Gonzáles is eindelijk vertaald naar het Nederlands, maar het was het wachten waard.

Het verhaal begint meteen heel intens, een twintigtal jaar geleden. David, zijn vrouw Sarah, familie en vrienden zitten samen in New York te wachten op nieuws uit Portland, Oregon. Zoon Jacobo is samen met zijn broer naar daar gereisd om zijn leven te beëindigen via euthanasie. Jacobo heeft, na een ongeval, een intense en ondraaglijke pijn. De eerste jaren na het ongeluk was er nog hoop en moed, werden alle middelen ingezet op herstel… tevergeefs.

Nu David eind zeventig is, overziet hij zijn leven. De belangrijkste tijdperiode draait rond de dood van Jacobo, de andere rond het heden. De auteur werkt rustig naar het einde toe, geen overhaaste schrijfstijl. Het is knap om te lezen hoe David, die schilder is, zijn gevoelens omtrent Jacobo in een schilderij probeert te vatten. Een mooi wederkerend thema.

“Ik was er nog niet in geslaagd de afgrondelijke diepte, de dood, voelbaar te maken zonder dat je hem zag, zonder dat het expliciet werd. Het schuim zag er mooi uit, onbevattelijk, chaotisch, gescheiden en toch onscheidbaar van het water. Het schuim was goed.”

Nu woont David terug in Colombia, zijn geboorteland. Sara is twee jaar geleden overleden. Het schilderen lukt hem niet meer omdat hij slechtziend is. David ziet enkel nog licht en schaduw.

“In elk geval wacht mij een toekomst waarin ik zeker alleen maar zal kunnen genieten van het licht van de geluiden en het licht van de herinnering en het licht zonder vorm…”

Hoewel het boek over een intens verlies gaat, spreekt Tomás Gonzáles zeker niet rechtstreeks het sentiment van de lezer aan. Het verhaal is beheerst, observerend en mooi geschreven. Als lezer krijg je voldoende ruimte om zelf je gevoelens te bepalen, en daar zit voor mij juist de kracht van dit verhaal in. Het broze licht gaat over de kleine en grote gebeurtenissen in Davids leven. Ik vond niet alle fragmenten even boeiend, maar bij David hadden deze gebeurtenissen wél een bepaalde indruk nagelaten. En dat maakt het verhaal ook weer zo bijzonder, dat iedereen op een andere manier ervaart welke momenten bijzonder zijn. Een verlies, een toevallige ontmoeting,… Want naast verdriet is er nog altijd plaats voor iets moois. Het leven is goed zoals het is, zelfs de pijn heeft een keerzijde. En dat weet de auteur knap over te brengen aan zijn lezers.

“In het leven lopen de kleine en grote gebeurtenissen door elkaar en na lange tijd raak je het overzicht kwijt. Wat is klein, wat is groot? Niemand die het weet.”

Tomás Gonzáles heeft dit verhaal niet chronologisch geschreven, en dat vraagt toch wel de nodige aandacht van de lezer. Verleden en heden wisselen elkaar een beetje chaotisch af. Soms verwarrend, maar voor mij hoorde ook dit bij de belevingswereld van David, hoe hij zijn verhaal aan de lezer brengt. Menselijk en mooi.
Ook vond ik het indrukwekkend hoe beeld en woord in elkaar overvloeien, hoe de schilderkunst veel kan uitdrukken waar woorden soms ontbreken. En het gedicht op het einde heeft dan weer woorden die beelden oproepen.
Nee, dit is zeker geen eenvoudig verhaal, het vraagt enige inspanning van de lezer. Maar zowel de schrijfstijl als de inhoud waren voor mij echt een fijne ontdekking.

Het broze licht is een veelzijdig en gevoelig verhaal over familie, gemis en hoop. Er valt zoveel te zeggen over deze kleine novelle, maar iedere lezer zal er weer iets anders mooi in ontdekken. Graag vier welverdiende sterren.

“Altijd zal het grote licht bij me blijven, het licht dat geen grenzen, geen vormen kent.”