Hebben of zijn

Samanta Schweblin (1978) werd geboren in Buenos Aires maar woont en werkt tegenwoordig in Berlijn. Eerder verschenen van haar de verhalenbundel De mond vol vogels en de roman Gif. Beide boeken werden veelvuldig geroemd en geprezen. In Spaanstalige landen wordt zij gezien als een van de beste schrijvers van korte verhalen.

Dat zij de kunst van het verhalen schrijven goed beheerst is ook merkbaar in haar nieuwste roman Duizend ogen. De hoofdstukken in het boek zijn eigenlijk allemaal korte verhalen die met een beetje goede wil los van elkaar te lezen zijn. Samen vormen ze een geheel waarin de lezer kennismaakt met een nieuwe rage die de wereld overspoelt. Mensen raken in de ban van de kentukis, schattige knuffels die via een telefoonverbinding contact maken met hun besturing. Je kunt een knuffel kopen en er dus eentje ‘hebben’ of men kiest ervoor om online een serienummer aan te schaffen en zo de besturing van een willekeurige kentuki waar dan ook ter wereld op zich te nemen en zo een van de poppen te ‘zijn’. De knuffels hebben een camera en kunnen zich voortbewegen op wieltjes. Maar ze kunnen niet rechtstreeks communiceren met hun baasjes.

Schweblin voert twaalf personages op om de verschillende mogelijkheden van de knuffels te illustreren. Zo is er de al wat oudere Emilia die van haar zoon een serienummer cadeau krijgt en via deze weg de besturing in handen krijgt van een lieftallig konijntje dat zich bij Eva in Duitsland bevindt. Enzo in Italië kocht er eentje voor zijn zoontje maar bouwt er zelf een grotere band mee op dan de bedoeling leek te zijn. Marvin weet zijn draakje zelfs te bevrijden en gaat er in het koude Noorwegen mee op pad om echte sneeuw te zien, iets waar hij in zijn warme thuisland alleen maar van kan dromen. Grigor in Zagreb weet er een leuk handeltje mee op te zetten en er een flinke som geld mee te verdienen. Maar hij redt er ook nog het leven van een jong meisje mee, althans, dat is wat hij denkt te hebben gedaan.
De onschuldig lijkende knuffels zorgen naarmate het boek vordert voor steeds ongemakkelijkere, onaangenamere, verontrustender, ja zelfs angstaanjagender situaties. Wat op het eerste oog een onschuldig stuk speelgoed lijkt brengt zowel de bezitters als de bestuurders van de kentukis in zeer vreemde en soms ronduit gevaarlijke situaties. Hiermee geeft Schweblin ook nog eens aan dat je in ons huidige digitale tijdperk niet meer zeker kunt van zijn van je positie. Ze weet de grenzen tussen de macht hebben en overheerst worden in dit boek enorm op te rekken. Dat geeft de lezer een onrustig gevoel.

‘En een seconde later drong het ineens tot haar door dat haar zoon voor haar de verbinding voor een kentuki had gekocht, maar voor zichzelf een echte kentuki, eentje zoals Eva in Erfurt had. Gaf haar zoon de voorkeur aan ‘hebben’ boven ‘zijn’? En wat zei dat over haar eigen zoon? Ze wilde zich geen rare dingen in het hoofd halen, maar toch, als je de mensen kon verdelen in degenen die een kentuki ‘hadden’ en degenen die liever kentuki wilden ‘zijn’, dan vond ze het wel een verontrustende gedachte dat ze niet bij dezelfde groep hoorde als haar zoon.’

Duizend ogen is een goed leesbaar boek over een ongemakkelijk onderwerp. In de zoektocht naar genegenheid is de mens altijd geneigd zich te veel bloot te geven met alle gevolgen van dien. Als je nog maar een boek zou lezen dit jaar, laat het dan dit boek zijn.