Een laatste verhaal met een gat in het midden

Julian Barnes (1946) vierde in januari 2026 zijn tachtigste verjaardag. In deze maand verscheen ook zijn 15e roman Vertrek(punt) , vertaald door Jelle Noorman. Barnes is een gevierd auteur. Voor zijn roman Alsof het voorbij is, die in 2017 verfilmd werd, ontving hij in 2011 de Man Booker Prize. Andere bekende romans van zijn hand zijn Flauberts papegaai, Het enige verhaal, De man in de rode mantel en Elizabeth Finch. Daarnaast schreef hij vele korte verhalen, non-fictie boeken en essays.

Vertrek(punt) zal Barnes’ laatste boek zijn, zo kondigt hij aan in zijn dus vermoedelijk laatste pennenvrucht. Daarna zal hij op zijn bekende manier vol zwarte humor aan de lezer bekend maken dat hij aan een zeldzame vorm van bloedkanker lijdt. De diagnose wordt gesteld tijdens de coronapandemie en daar vindt de auteur wel wat van:

‘En dus: hij neemt zelfisolatie uiterst serieus, want hij wil niet sterven aan het coronavirus. Dan sterft hij veel liever aan bloedkanker. [...] Hij gaat liever dood aan zijn eigen ziekte, oké? Niet aan die van iedereen.’

Het is een boek vol herinneringen, voorafgegaan door een, voor een leek, enigszins verwarrend, wetenschappelijk betoog over een aandoening die voorkomt bij mensen die een bepaald soort hersenbloeding hebben gehad. Zij worden overvallen door een stroom van onwillekeurige autobiografische herinneringen (IAM: Involuntary Autobiographical Memory) Als voorbeeld gebruikt hij iets dergelijks wat de schrijver Proust overkwam nadat hij een koekje in zijn thee doopte. Proust komt nog wel een paar keer terug in dit verhaal, evenals een reeks andere, door Barnes, bewonderde schrijvers. Het mag ook zeker een verhaal genoemd worden, want na de wat rommelige introductie komen we zeker nog ‘to the point’. Of bij een verhaal binnen het verhaal, zoals de auteur het zelf noemt. Hij doelt hiermee op de hernieuwde liefde van zijn studievrienden Stephen en Jean. Zoals dat wel vaker gaat vonden deze twee elkaar in hun studietijd aan Oxford midden jaren zestig en waren zij beiden bevriend met Barnes. Maar zoals even zo vaak voorkomt, bleven deze twee niet bij elkaar. Het drietal raakt het contact met elkaar uiteindelijk kwijt. Totdat Barnes na veertig jaar een brief krijgt van Stephen waarin hij aankondigt dat hij en Jean weer samen zijn. En dat hij hulp nodig heeft van zijn vriend om een huwelijksaanzoek in elkaar te draaien. Inmiddels ligt deze gebeurtenis ook alweer een tijdje in het verleden. Reden voor Barnes om er eindelijk eens over te schrijven. Zolang zijn twee vrienden leefden, kon hij dat onmogelijk. Hij had het hen zelfs beloofd niet over hen te schrijven. Het wordt een verhaal met een gat in het midden, een gat van veertig jaar. En eigenlijk valt er ook niet zoveel over te vertellen, behalve wat Stephen en Jean, los van elkaar, aan Barnes toevertrouwen. Het geeft een mooi kijkje in het leven van twee weldenkende mensen waarvan de een te veel van de ander houdt. Het haalt een hoop herinneringen bij Barnes boven en hij filosofeert er lustig op los hoe handig het voor een schrijver zou zijn als deze ook aan IAMs zou lijden. Wat een geweldige bron van inspiratie zou dat geven! Het gat in het verhaal vult hij handig met zijn eigen bespiegelingen over het leven en de dood, waarbij fictie, waarheid en geschiedenis op een kunstige manier gemengd worden.

Vertrek(punt) heeft thema’s die Barnes vaker in zijn werk gebruikt heeft. Met de liefde en incomplete herinneringen voorop komen echter nu ook het ouder worden en ziek zijn steeds beter in beeld. En het besef dat het leven er bijna op zit. Barnes probeert dit gegeven met zijn karakteristieke stoïcijnse manier tegemoet te treden en weet in nog geen 200 bladzijden terug te blikken en een heel mooie punt achter zijn schrijverscarrière te zetten. Stoppen op het hoogtepunt is voor velen een doel op zich. Of dit ook echt voor Barnes gaat blijken valt nog te bezien. Want hij moet je nog vertellen hoe het met Stephen en Jean afloopt...