De misdaad van het zwijgen, maar ook de misdaad van het toelaten

In Jedwabne werden op 10 juli 1942 zeker 340 joodse mensen (van de ongeveer 1200 joodse inwoners van Jedwabne) vermoord door een groep van zo'n veertig hooligans en jodenhaters.
De datum van 10 juli roept bij mij direct de associatie op met Srebrenica, waar 8000 mannen werden gedood door het Servische leger onder leiding van Mladic. Ook daar lieten de mensen het gebeuren en sommige Nederlandse soldaten hielpen zelfs bij de organisatie van het bijeenbrengen van de moslimmannen (hoe naïef).
Geleid door haat halen mensen de gemeenste dingen uit met anderen, de gruwelijkste details zoals in dit boek aan de orde komen. En tegen deze horde hooligans durfde niemand in het openbaar op te treden, want ze waren dodelijk, zo voelde dat voor de mensen in het dorp.
Het dorp had al de nodige klappen te verduren gehad. De mensen die lid waren van AK-leger waren door de Russen gedood. De Duitsers waren het dorp net gepasseerd en lieten een paar mensen achter. En toen kreeg een groep gewelddadige mensen de kans om weer een pogrom te organiseren.
En steeds zwijgen de meeste mensen, vaak bang voor de gevolgen als ze zich wel uiten. Tegen geweld voelen zoveel mensen zich machteloos.
Het moeilijke is voor mij dat veel mensen daarna overschakelen naar de ontkenning. Wij konden er niets aan doen. Het is onze schuld niet. Dat doen Poolse mensen niet. De schuld ligt bij de bezetter, enz.
Ik zou zo graag de wijsheid willen leren hoe we geweldenaars kunnen stoppen ook al hebben we in zulke situaties geen wapens. In het boek blijkt het op scholen voor leerkrachten heel moeilijk tegen het antisemitisme iets in te brengen, maar het is goed dat ze het toch proberen. Vreemdelingenhaat komt steeds weer voor en het enige wat kan helpen is mensen elkaar te laten ontmoeten zonder machtsongelijkheid.
Voor de omgekomenen rest nu dat het hen aangedane onrecht aan het licht gehouden wordt door ons de levenden. Wij moeten hen eer bewijzen en niet hen met de schuld opzadelen voor wat hen is overkomen.
De primaat Glemp was al omstreden toen hij werd benoemd als opvolger van kardinaal Wyszinski. Helaas is hij geen dienaar van de waarheid gebleken. Antisemitisme bestaat in Polen, maar er is waarschijnlijk geen enkel land waar geen antisemitisme is. Het blijft zaak voor ons om alert te zijn op onze eigen vooroordelen ten aanzien van vreemdelingen en andersdenkenden. Dat wij er voor mogen zorgen dat de dodelijke gevolgen daarvan steeds minder zullen gebeuren.