Uiterlijke schoonheid legt het af tegen innerlijke schoonheid

De schrijfster Gail Tsukiyama is geboren in San Francisco. Haar moeder is een Chinese, geboren in Hongkong en haar vader is een Japanner geboren in Hawaii. Als zij zestien is scheiden haar ouders. In 1995 komt haar boek ‘The Samurai’s Garden’ uit. Het zal gezien haar eigen herkomst niet geheel toevallig zijn dat de verteller uit Hongkong komt en een jaar verblijft in Tarumi, een kustplaats bij Kobe in Japan. Hij is een tbc-patiënt die vanuit het ongezonde Hongkong naar het vakantiehuis van de familie in Japan gaat (een reis van ruim drieduizend kilometer). Hij heeft een boek met lege bladzijden aangeschaft waarin hij zijn belevenissen zal noteren. Zo krijgt de roman de structuur van een dagboek. De eerste dag is 15 september 1937 en de laatste beschreven dag is 29 oktober 1938. Op die datum schrijft hij dat hij twee nieuwe boeken heeft gekregen van de huisbewaarder om in te schrijven. Hij begint gelijk daarin te schrijven. Zullen we die aantekeningen ooit als een vervolg te lezen krijgen?
Stephen is een Chinees die als buitenstaander over zijn belevenissen in Japan schrijft. Hun vader heeft al zijn kinderen Engelse namen gegeven zodat ze in de contacten met buitenlanders makkelijk uit te spreken namen hebben. Bovendien hebben ze een katholieke opvoeding gekregen. Hij komt nu in een land waar shintoïsme en boeddhisme de leidende godsdiensten zijn. Wat ik aardig vond is dat veel van deze Japanse rituelen worden beschreven en uitgelegd.
Stephen verblijft in Japan terwijl de Japanners een veroveringsoorlog voeren in China, waarbij zij gruwelijk huishouden in China. Voor mij is die keuze van deze tijd nogal geforceerd: ook zonder de oorlog is het verhaal over zijn verblijf te lezen. Eigenlijk blijft de oorlog heel lang buiten zijn gezichtsveld.
Ik denk dat de schrijfster deze keuze heeft gemaakt om de heerszuchtige Japanners af te zetten tegenover de huisbewaarder van het vakantiehuis. Deze huisbewaarder is degene die prachtige tuinen maakt. Hij is de samoerai, hetgeen letterlijk betekent ‘Hij die dient’. Hij is de persoon die op de achtergrond blijft, maar in geval van nood optreedt om mensen te redden. Niemand weet eigenlijk wat hij denkt of doet. Maar mensen in nood komen daar wel achter. Zo leert Stephen wat er werkelijk toe doet in het leven. De belangrijkste levensles van de huisbewaarder ten aanzien van het leven is: ”Uiteindelijk kan een mens alleen maar terugkijken en hopen dat alles wat in zijn leven is gebeurd een doel heeft gehad”.
Gedurende het lezen van het boek had ik steeds de verwachting dat de oorlog een inbreuk op het rustige leven in Tarumi zou maken, maar dat gebeurt niet. Dat was wel wennen toen dat inzicht bij me doorbrak.
Een thema dat ook aangeroerd wordt is de ziekte van Hansen (lepra) die voor de lijders bittere consequenties hebben gehad in Japan. Daar komt het thema uiterlijke schoonheid tegenover innerlijke schoonheid aan bod.
Al met al een boek waar veel wijsheid uit te halen valt.