'De stropdas' is een betere titel voor dit boek

Milena Michiko Flašar
Een bijna volmaakte vriendschap
Deze Nederlandse titel is slecht gekozen. Hij hoort niet bij het boek. De titel is een beoordeling van het boek. Nergens komt in het boek het begrip van bijna volmaakte vriendschap voor.
De Duitse titel kiest voor de stropdas. Die stropdas speelt een essentiële rol in het boek.

De schrijfster Milena Michiko Flašar (een Slowaakse of Tsjechische achternaam met de betekenis van ‘fles’) heeft zich duidelijk verdiept in deze materie. Zij heeft een Japanse moeder en een Oostenrijkse vader. Hoewel zij geen Japans kan lezen, kan zij het wel spreken. Ongetwijfeld heeft haar moeder het probleem van mensen die zich terugtrekken uit de maatschappij aan de orde gesteld. De dochter heeft ook een boek over een (haar?) moeder geschreven.
Milena Michiko Flašar studeerde vergelijkende literatuurwetenschappen, Duitse en Romaanse taalwetenschappen. In haar werk van docent Duits als tweede taal zal ze veel mensen ontmoeten die (nog) buiten de Oostenrijkse maatschappij staan, maar daar graag deel van uit willen maken.
In een prachtig poëtisch proza beschrijft ze een veel voorkomende situatie in de Japanse samenleving.
Het gaat over twee mensen die door omstandigheden buiten de maatschappij zijn komen te staan. In Japan noemen ze dat hikikomori. Het is de vertaling van het Engelse ‘sociale terugtrekking’. Is het echter een terugtrekken of is het een buitensluiten?
Er is onderzoek gaande, dat aantoont dat het met PDSS is verbonden. In Japan is echter in 1970 een boek verschenen waarin de sociale terugtrekking wordt geweten aan overbezorgde ouders en verwende kinderen. De kinderen zouden niet volwassen willen worden. Dit boek legt de verantwoordelijkheid bij de ouders en het kind. De maatschappij blijft buiten beeld. Deze opvatting speelt in het gewone leven van Japan nog steeds een rol. De wetenschap toont echter meer en meer aan dat die opvatting niet deugt.
Ook in Nederland kennen we dit verschijnsel. Ik kan me herinneren dat er in Groningen iemand zei medicijnen te studeren. Toen de dag kwam dat de diploma-uitreiking kwam, pleegde ze zelfmoord. De familie in de zaal bleek nog van niets te weten. De laatste tijd blijken er meer en meer van dergelijke verhalen in Nederland voor te komen. Het is duidelijk een algemeen verschijnsel binnen prestatiemaatschappijen.

De oorspronkelijke titel is “Ich nannte ihn Krawatte”. In het Nederlands: “Ik noemde hem stropdas”. De stropdas is geen oorspronkelijk Japans kledingstuk. Hij komt uit de Engelse contreien. In het Japans noemen ze de stropdas ‘necktai’. Het Engelstalige woord is in de Japanse taal overgenomen. Er zit gelijk een gebondenheid in de naam en het is een exotisch begrip voor Japanners.
De jongen zegt tegen de man dat niet de man de stropdas draagt, maar de stropdas de man. Die zin bevestigt het contact en de drager moet heel hard lachen, juist om de dubbelzinnigheid van die betekenis bij de stropdas. De stropdas is hier vooral het symbool van de harde eisen van de bestaande maatschappij en dat komt steeds terug in het verhaal.
Het verhaal begint met de jongere. Die heeft na twee traumatische ervaringen, waar hij zich medeverantwoordelijk voor acht, besloten om zich op zijn kamer terug te trekken. Als zijn ouders hem oproepen aan de gang te gaan, roept hij ‘Ik kan niet meer’. Dan laten ze hem met rust. Als hij na twee jaar weer naar buiten gaat, wordt hij misselijk als hij door iemand wordt aangeraakt. Toch volhardt hij en gaat dagelijks naar het park. Er zit na verloop van tijd steeds een kantoorman met een stropdas tegenover hem. In het begin bestudeert de jongere de oudere. Dan legt de oudere schuchter contact. Daarbij zegt de jongere dat hij de andere 'stropdas' heeft genoemd. Allengs krijgen ze oog voor elkaar en komen ze elkaar nader. De buitenwereld weet niet van hen en gaat aan hen voorbij. De vraag die ze zich stellen en die ook aan ons lezers wordt gesteld luidt: hebben mensen die plezier aan het leven hebben, maar geen maatschappelijke bijdrage leveren, recht om te bestaan? Het antwoord wordt niet door de schrijver gegeven.
Het lijkt goed te gaan met de jongen, maar er is nog geen zekerheid over een maatschappelijke toekomst.
Als je als lezer denkt dat het boek afgelopen is staat er als slotwoord met grote letters “BEGIN”