Hebzucht, ongebreidelde hebzucht

Ontluisterend om te lezen hoe 'bedrijven' als booking.com, bol.com, Uber, Airbnb etc. zich verrijken ten koste van de werknemers. Niet dat me geheel onbekend was dat deze bedrijven er op een nietsontziende manier op uit zijn om de burger zoveel mogelijk geld uit de zak te kloppen om de aandeelhouders en de eigenaren te spekken, maar de analyse van Sander Heijne en Hendrik Noten legt ook bloot hoe de huidige' platforms' verschillen van de bedrijven die er voor hebben gezorgd dat landen als Nederland er na de oorlog weer bovenop konden komen. De winsten die die bedrijven maakten kwamen deels ook ten goede aan de werknemers; want die moest je immers tevreden houden; uiteindelijk was dat het kapitaal. Die bedrijven realiseerden zich ook dat ze schatplichtig waren aan de naties waar ze hun bedrijven en kantoren gevestigd hadden om geld te verdienen. Die naties hadden belastinggeld geïnvesteerd in infrastructuur en onderwijs, om maar iets te noemen. Zonder wegen geen transport (fysiek of virtueel), zonder onderwijs geen geschoold personeel. Nu wordt weliswaar voornamelijk ongeschoold personeel uitgebuit, maar ongeschoolden én geschoolden houden de 'slavernij' en uitbuiting waar de moderne 'platforms' zich mee bezig houden in stand. De taxichauffeurs die elkaar kapot concurreren, de onderbetaalde Oost-Europeanen die in de magazijnen van bol.com pakjes en pakketten uit de schappen trekken en verzendklaar maken, de hoteleigenaren die onder druk worden gezet om ten minste een marge aan kamers ter beschikking te stellen van een platform. De jongens Heijne en Noten voeren Philips op als voorbeeld van een bedrijf dat er veel aan deed om de werknemer aan zich te binden. Maar er zijn ongetwijfeld meer bedrijven te noemen die keurig belasting betaalden en het beste voor hadden met de werknemers.
Hoe kan het dat de economie groeit, maar dat de werkenden er niet van profiteren? Dat komt omdat genoemde bedrijven zelf niets (of nauwelijks iets) doen, maar mensen, taxi's, hotels, verkopers voor zich laat werken. Het enige dat die bedrijven bieden is een platform waar de winsten worden verdeeld. Dat platform zorgt ervoor dat de werknemers, taxi's, hotels, verkopers etc. tegen elkaar op bieden voor een klus, boeking of product en dat deze werknemers er een schijntje aan over houden. De platforms zelf steken het meest in hun eigen zak en staan niets af aan de landen waar ze mensen uitbuiten. Betalen niet of nauwelijks belasting, malen niet om de werknemers; integendeel: zetten ze tegen elkaar op om er zelf beter van te worden.
Deze bedrijven zijn bezig monopolieposities te verwerven; kun je nog om booking.com heen als je een hotel wilt boeken? Kun je nog om bol.com heen? (Bestel bij bol nooit meer boeken; die kun je beter bij de boekwinkels zelf bestellen - zelfde voorwaarden, dus waarom zou je een bedrijf spekken dat ook al in handen is van een buitenlandse platformonderneming?) Kun je om Airbnb heen? Om Uber? Om ...? Ja, dat kan wel, maar daar moet nog wel het een en ander voor gebeuren.
Met geld verdienen is niets mis, iedereen mag voor zijn diensten worden betaald, naar behoren. Er is iets mis met sleepnetten, de bedrijven die zich alles toe-eigenen wat ze tegenkomen en schijt hebben aan de vernielingen die ze aanrichten. Aan bedrijven die wereldwijd mensen mobiliseren en voor zich laten werken voor een hongerloontje, de mensen tegen elkaar opzetten om elkaar kapot te concurreren en zelf het verschil in hun zak steken.
Dat is zo'n beetje de boodschap die ik las in Fantoomgroei.
Dat Sander Heijne en Hendrik Noten de laatste economische uitwassen (en het tegengaan hiervan) koppelen aan het streven naar een duurzame maatschappij om het klimaat te redden, leek mij niet helemaal het juiste antwoord, want dat is volgens mij slechts één van de mogelijke antwoorden. Ze geven gelukkig ook voorbeelden van steden, regio's, landen waar gestreefd wordt naar een nieuwe economie. De voorbeelden die ze geven, geven een sprankje hoop op een andere, humanere en socialere toekomst, maar stelden mij niet werkelijk gerust. Rutger Bregman heeft het al eens geroepen: als iedereen belasting betaalt, dan kunnen we de lasten makkelijker en eerlijker verdelen. Dus laten we daar eens beginnen.
Eigenlijk pleit ik er dus voor om Fantoomgroei in zoveel mogelijk talen te vertalen, zodat iedereen in de wereld er kennis van kan nemen hoe we worden uitgebuit door een kleine minderheid (< 1%) hebzuchtige haaien. Een opstand kan dan niet uitblijven.

Waarom werd dit boek niet voorgelezen door Rick van de Westelaken, Wouter Walgemoed of Jeroen Tjepkema? Het is jammer dat Henrik Noten het voorleest, want er zijn betere. Wouter, Jeroen of Rick zouden het woord economie niet uitspreken als ekuhnuhmie. Hendrik krijgt van mij toch twee **.