Onthutsend verhaal

In het kader van recente ontwikkelingen, ben ik bezig met een inhaal-slag 'hoe zit dat nou met Poetins Rusland'. Nou, Peter Pomerantsev beschrijft hoe hij ongeveer een 10 jaar werkzaam was in dat Rusland. Hij schreef dit boek met een deel van zijn ervaringen in 2014. De Nederlandstalige versie verscheen een jaar later.

Maar hier hebben we dus al een Vladimir Poetin die aankondigt een vijfde wereldoorlog tegen het Westen te zullen starten. Hier wordt haarfijn beschreven, hoe media worden ingezet om mensen te hersenspoelen. Hier, ver vóór het beïnvloeden van referenda en verkiezingen in westerse landen, komt het gebruik van alternative facts and fake news al ruim aan bod.

Hoe heeft het Westen zo dom kunnen zijn, vraag je je af. Want vóór 2014 kraaide Poetin en zijn kliek en voormalig KGB (nu dus FSB) al, dat ze alle 'verloren' gebieden zouden terughalen bij hun grote rijk. Toen was het al moeilijk om echte documentaires op de televisie te krijgen en Pomerantsev beschrijft hoe de wurggreep steeds erger wordt, terwijl de president en zijn FSB leren massa-media in te zetten.

Tegen de tijd dat Pomerantsev uit Rusland vertrekt, is er al sprake van dat Oekraïne zal worden aangevallen in het kader van het heroveren van gebieden als bijvoorbeeld de Krim. Er is een speciale beweging opgezet die Nasji heet en nationalistische, racistische kretologie uit - met de goedkeuring van Poetin & zijn kliek.

Pomerantsev beschrijft menig slachtoffer en hoe een jongere generatie te snel rijk geworden Russen het land ontvlucht. Want wie wil er nou wonen in een dan nog verkapte dictatuur - waar je geld en je bedrijf niet veilig zijn voor de corrupte kliek? In het laatste hoofdstuk is Pomerantsev druk met het filmen van Bill Browder, die dan nog aan het begin staat van zijn activisme uit naam van de vermoorde Magnitsky.

Maar zelfs in het zogenaamde vrije Westen, wordt zo'n documentaire niet gewaardeerd. Stel je voor dat het Russisch geld niet meer naar Londen, of waar ook wordt weg gesluisd, wit gewassen!

De dood van vele naar Groot Britannië gevluchtte dissidenten, activisten, oligarchen, bannelingen en spionnen ligt nog in de toekomst. Abramovich heeft net een deel van Londen opgekocht en is de nieuwe eigenaar van Chelsea. Het overlijden van Beresovski en vreemde sterfgevallen - mogelijk te wijten aan Novichock maar nooit meer te bewijzen - vormen het laatste hoofdstuk in een verhaal rond de surrealistische Russische wereld, waar de meeste mensen een gespleten persoonlijkheid hebben - om te kunnen overleven.

In het laatste hoofdstuk reist Pomerantsev terug als toerist voor een familiebezoek. Van het oude, magische Moskou in de achteraf-straatjes resteert steeds minder: kapot gemaakt om te wijken voor een schizofrene leugen. Je hoopt van harte dat zijn ware Russische vrienden en familieleden tussen 2014 en nu, het land veilig hebben kunnen verlaten; maar weet eigenlijk al, dat de vele arme Russen die Pomerantsev beschrijft, nooit die mogelijkheid zullen hebben gekregen.