Een indrukwekkende roman

“Negentien, negentien” van Aline Sax is een indrukwekkende roman die ik niet snel zal vergeten, en die ook vandaag nog brandend actueel en noodzakelijk blijft

Het boek begint in 1919, in een Groot-Brittannië dat probeert te herstellen van de Eerste Wereldoorlog. Henry Bennett, een soldaat die terugkeert van het front, is niet langer dezelfde man. De regen die onophoudelijk neerdaalt, de modder die aan alles kleeft, en de angst die als een schaduw aan hem vastzit, zijn niet alleen herinneringen, ze zijn deel van hem geworden. Sax doorprikt genadeloos de logica van de oorlog, die duizenden jonge levens zonder aarzeling opoffert. Dit is geen verhaal over helden, maar over een eenvoudige soldaat die zich moest schikken naar de meedogenloze bevelen van het leger, en nu worstelt met de vraag: hoe leef ik verder?

Wat dit boek zo bijzonder maakt, is dat het niet stopt bij de wapenstilstand. Sax toont de verwoesting die achterblijft, niet alleen in de verwoeste steden en op de slagvelden, maar ook in de mensen die overleefden. Henry’s reis terug naar Ieper, waar de gesneuvelden worden opgegraven en herbegraven, is hartverscheurend. Het boek bekijkt de oorlog van alle kanten: de fysieke verwoesting, de psychische wonden, en de onmogelijkheid om ooit nog “normaal” te zijn.

De opbouw van het verhaal is indrukwekkend. Sax wisselt perspectieven in de tijd, altijd vanuit Henry’s ogen, en laat zo zien wie hij was voor de oorlog en wat er van hem over blijft na de oorlog. De flashbacks zijn subtiel en krachtig, en de natuurbeschrijvingen, de grijze luchten, de drassige velden, de kou die in de botten trekt , versterken de sfeer van constante dreiging. Je voelt Henry’s PTSS, zijn nachtmerries, zijn onvermogen om te eten of te slapen, alsof je zelf in zijn hoofd zit.

De personages zijn levensecht. Henry is een gebroken man, maar ook iemand die probeert te begrijpen wat er met hem is gebeurd. De andere personages, van zijn familie tot de mensen die hij in Ieper ontmoet, zijn geloofwaardig en voegen diepte toe aan het verhaal. Sax’ schrijfstijl is precies goed: niet overdadig, maar met de juiste details die je meenemen naar die donkere, modderige wereld.

Sommige passages uit de loopgraven waren zo heftig dat ik het boek even moest wegleggen. De angst, de hopeloosheid, de onmenselijkheid van de oorlog, het is allemaal zo tastbaar dat het je de adem beneemt. Hoe leef je verder met herinneringen die je niet kunt vergeten, en met een wereld die verder gaat terwijl jij nog steeds vastzit in de modder van 1917.

Een must-read voor wie geïnteresseerd is in de menselijke kant van de geschiedenis.