Hysterie en godsdienstwaan

Dit boek stond al langer in mijn boekenkast, maar had het nooit gelezen. Het is een boeiende roman waarvan de inhoud nog steeds actueel is.

Andrzej Szczypiorski onthult de mechanismen van elke terreur, waarvan goede bedoelingen soms het begin zijn. Dit kan betrekking hebben op een revolutie, religieuze oorlogen en etnische conflicten. 
In 1458 heerst in de stad Atrecht de pest. Als gevolg hiervan en de bijbehorende hongersnood verliest bijna een vijfde van de burgers hun leven. In oktober 1461 slaat een collectieve godsdienstwaan toe. Mensen zwepen elkaar op in geloofsijver: de Vauderie d'Arras breekt uit.. Dit was een wrede vervolging van de joden en heksen, processen van denkbeeldige ketterijen, evenals het uitbreken van het geweld en misdrijven.

Jean,een hoge geestelijke, is de verteller van het verhaal, vol flashbacks, en doordrenkt met filosofische discussies Hij overleeft omdat David van Bourgondië, de prins-bisschop van Utrecht, juist op tijd arriveert. De schuldigen, maar wie zijn dit - de hele stad maakte zich immers schuldig – lijken te ontwaken. De leden van de raad worden niet verbrand voor hun zonden, maar slechts de stad uitgestuurd. De priester en geestelijk leider van Atrecht Albert is dan al een natuurlijke dood gestorven. Hij beweert dat hij het meest heeft moeten lijden:  typisch idee van veel dictators. Volgens hem waren de intenties goed – geloofsijver en liefde voor Atrecht -  dus het moorden moet vergeven worden door God.

Andrzej Szczypiorski laat heel mooi de filosofie achter deze collectieve waan zien. Natuurlijk kun je het geloof vervangen door het communisme of nazisme of Islamitische Staat, de mechanismen zijn hetzelfde. Het moorden vloeit vanzelf voort uit het geloof of de ideologie: “het maakt niet uit of je dwaalt, als je maar gelooft” en: ”elk geloof is beter dan ongeloof”. Je zet de tv aan en ziet de jihadisten en je weet hoe actueel dit is.

Jean (Szczypiorski) is na de bevrijding door prins-bisschop David niet optimistisch. Het kan elk moment weer gebeuren dat geloofsijver en groepsdruk leiden tot grootschalige moordpartijen. Het individu is dan niets meer waard. “Geen ergere tirannie dan de eensgezindheid.”