Indrukwekkende reconstructie

Als Polen in 1939 door Duitsland onder de voet gelopen wordt, krijgen de Poolse Joden al snel minder vrijheid. Ze worden onder andere verplicht in een van de ruim 400 getto’s te wonen. Vanaf 1941 sluiten de poorten zelfs en kunnen de inwoners het getto dus niet meer zomaar in of uit. Dankzij de koeriersters, Joodse vrouwen die toch stiekem het getto verlieten, konden inlichtingen verzameld worden, verbindingen worden gelegd en werden eten en wapens het getto in gesmokkeld. Als het idee van de Endlösung bekend wordt, staan zij voor de lastige keuze: vluchten of vechten?

Judy Batalion studeerde geschiedenis. Haar carrière is veelzijdig, zo is ze niet alleen docent en onderzoeker, maar ook schrijver, producer en actrice. Ze schreef essays voor onder andere New York Times en Washington Post. Daarnaast verscheen van haar hand het boek White walls. Bij haar onderzoek in 2007 naar sterke Joodse vrouwen stuitte Batalion op de bloemlezing Freuen in di ghettos, waarin de verhalen van Joodse vrouwen die meestreden tegen de nazi’s verteld worden. Dit werk inspireerde haar tot het schrijven van Dochters van het daglicht.

Naast deze bloemlezing baseerde Batalion haar verhaal op basis van talloze andere bronnen, zoals boeken, archiefstukken, tentoonstellingen, artikelen en interviews met familieleden van de hoofdpersonen. Aan de hand van deze gegevens heeft ze een indrukwekkende reconstructie neergezet van hoe Joodse gettomeisjes in opstand kwamen tegen de nazi’s.

Dat het verzet van gettomeisjes niet een losstaand incident was, blijkt wel uit het feit dat zowel gettovrouwen uit Bedzin, Krakau en Warschau actie ondernemen. In eerste instantie is het verzet klein en blijft het beperkt tot bijvoorbeeld het binnensmokkelen van eten. Maar naarmate de oorlog voortduurt en de verschrikkingen steeds erger worden, neemt ook het verzet in de getto’s toe. Langzaamaan begint dit verzet professionele vormen aan te nemen en maken de inwoners zich op voor een gewapende verdediging.

Deze ontwikkelingen worden zeer compleet en gedetailleerd weergegeven vanuit de ogen van maar liefst achttien vrouwelijke koeriersters. Het nadeel hiervan is dat het voor de lezer lastig is om goed in het verhaal te komen. De personagelijst vooraan het boek helpt een beetje, maar het blijft concentratie vergen om te volgen wie nu ook alweer wie was. Naast deze hoofdpersonen worden nog vele andere personen opgevoerd waarvan sommigen slechts twee alinea’s halen voor ze gedood worden door de nazi’s. De hoeveelheid namen overspoelt de lezer soms wel een beetje.

Gelukkig komen een aantal personages, zoals de jonge maar dappere Renia en de krachtige leidster Zivia uitgebreider aan bod. Daardoor leer je hen beter kennen en kun je goed met hen meeleven. Dit komt de leeservaring ten goede, want juist door hun hele verhaal te lezen, besef je hoe knap het is wat deze dappere vrouwen gedaan hebben. Ze weten met hun wilskracht zo veel te bereiken! Soms zijn het kleine dingen, zoals dat ze de nazi’s zover krijgen dat ze bij een razzia leeftijden controleren en de jongsten laten gaan. Op andere momenten is hun verzet zo groots dat het een enorm respect oproept, zoals wanneer ze tijdens een verschrikkelijke marteling toch hun mond dicht weten te houden, om anderen maar niet in gevaar te brengen.

Dochters van het daglicht mag dan geen makkelijk te lezen boek zijn, het is een enorm waardevol verhaal over de dappere gettovrouwen. Door een verscheidenheid aan vrouwen in verschillende getto’s op te voeren en de situaties gedetailleerd weer te geven, weet Batalion de geschiedenis zeer compleet te vertellen. Het is een indrukwekkende reconstructie geworden die eer doet aan de vrouwen die zo hard voor hun volk gestreden hebben.