Advertentie

(Deze recensie verscheen eerder in Fantastische Vertellingen 51, september 2019.)

Roest van Jasper Polane is het tweede boek in de reeks De Zwijgende Aarde. In plaats van “boek” had ik bijna “deel” geschreven, en dat is het misschien ook wel, maar het doet toch ook een beetje tekort aan de doelstelling van deze reeks, namelijk dat het zelfstandig te lezen boeken moeten zijn. En dat is Roest ook, maar ….

… maar eerst wat over het boek zelf.

Wanneer een reeks zo uitstekend begint als De Zwijgende Aarde dat met Revolte van Jorrit de Klerk deed, is het geen eenvoudige opgave om met het tweede boek het niveau en de toon van de reeks in stand te houden, of zelfs te benadrukken. Wel, Jasper Polane is daar met Roest in geslaagd, terwijl hij ook heeft gehandhaafd wat zich in zijn reeks De Onzichtbare Maalstroom begon af te tekenen als ‘typisch Polane’.

Zoals de cover al duidelijk maakt, speelt het zich af op de Rode Planeet, Mars dus. Het verhaal wordt verteld vanuit de hoofdpersoon Samantha, meestal Sam genoemd. Mars is door de eerste fase van kolonisatie heen en op verschillende plaatsen zijn er nederzettingen, waar in door onderaardse gangen met elkaar verbonden koepels de mens bouwt aan zijn toekomst op Mars. Sam is magistraat en het verhaal begint wanneer zij op weg is naar de nederzetting Lowellkanaal, omdat daar een moord is gepleegd. Met deze moord maakt Polane een thriller-achtige spanningsboog, van waaruit hij, gedurende de rit daarheen over het Mars-oppervlak en het onderzoek na haar aankomst, ons zowel de situatie schetst van Mars als die van Pam persoonlijk. Belangrijk is natuurlijk het zwijgen van de Aarde, maar nog belangrijker is het feit dat er brokstukken van een maan op Mars af komen, die verwoestend zullen gaan inslaan. De subtitels van de verschillende hoofdstukken tonen het wegtikken van de tijd: 12 juli 2309, 62 dagen voor inslag … 13 juli 2309, 61 dagen voor inslag … 14 juli 2309, 60 dagen voor inslag … 5 augustus 2309, 38 dagen voor inslag 22 dagen later … 9 maart 2303, 2378 dagen voor inslag, 17 minuten voor de Zwijging … 4 uur en 43 minuten na de Zwijging … 10 maart – 19 april 2302 … 20 april 2303, 2336 dagen voor inslag, 42 dagen later, 6 weken na de Zwijging … Tot het uiteindelijk afsluit op 17 oktober 2309, 35 dagen na inslag.
Deze aftelling geeft de dynamiek van het verhaal weer, waarin langzaam en dan weer snel vooruit wordt gegaan, terug wordt gesprongen en weer vooruit. Een dynamiek die ook wordt ondersteund door wisselende lettergrootte, vet en cursief, vierkante haken. Ik sprak over hoofdstukken, maar eigenlijk zijn die er niet; het zijn verhaalfragmenten, korter en langer, die in elkaar over gaan. Net zoals de eerste moord overgaat in het verdwijnen van een jonge vrouw daarna.

En door al die externe gebeurtenissen weeft Polane de gebeurtenissen die zich in Sam afspelen.
Natuurlijk zijn de ontwikkelingen in de hoofdpersonen van een verhaal een vanzelfsprekend en integraal onderdeel van dat verhaal, maar in Roest ligt dat net een beetje anders. Er zijn bij Sam de normale ontwikkelingsprocessen – de relatie met haar ouders, haar ontwikkeling naar zelfstandigheid en de reis naar Mars, haar liefdesrelatie daar met Tenor – maar er zijn ook de nanomachines in haar lichaam.
Vanuit een vluchtend ruimteschip (Revolte) zijn er containers met nanobots gedropt op Mars. Sommige van die containers zijn daarbij beschadigd, waarbij de nanobots vrij kwamen en de lokale bevolking infecteerden. Alleen vrouwen, want het zijn nanomodificators die het DNA van alleen vrouwen herschrijven, waardoor die vrouwen transformeren in “rode dochters”; wanneer ze de transformatie overleven, kunnen ze zonder ruimtepak op het oppervlak van Mars leven. Maar zijn ze nog wel menselijk? In welke mate? Wat is menselijkheid eigenlijk?
Ook Sam is geïnfecteerd, maar bij haar zijn de nanomachines in stasis geraakt. Sam zit tussen mens en rode dochter in. Haar slapende nanomachines kunnen door andere nanomachines (rode dochters) geactiveerd worden, maar vooralsnog kiest zij er voor om menselijk te blijven. Het leidt tot prachtige stukjes tekst, op de dynamische wijze uitgebeeld die dit verhaal eigen is. Bijvoorbeeld de zin “Zes jaar geleden, toen ik nog blond was”, in grote dikke letters, haast de titel van een hoofdstuk, en daarna een kort stukje over het beklijven van herinneringen, in kleinere, cursieve letters, alsof het al bijna vergeten is.
Door de rol die de inwendige fysieke machines spelen in de persoonlijke ontwikkeling van Sam is die innerlijke ontwikkeling net een beetje anders dan de normale innerlijke ontwikkeling in normale mensen. De strijd tegen die nanomachines, de keuze om vooralsnog menselijk te blijven, het eigenlijke verhaal van Roest, wordt uitstekend ingebed in de persoonlijkheid van Sam.
Het is die fysieke interne verandering die ik hiervoor bestempelde als ‘typisch Polane’, omdat deze ook speelde in De Onzichtbare Maalstroom. En let daarbij op de aanhalingstekens, want dit soort typische zaken zijn nooit makkelijk zwart wit.
En wanneer ik dan toch aan het vergelijken ben met De Onzichtbare Maalstroom, dan moet ik vermelden dat ik de personages in Roest overtuigender vind; meer volwassen, menselijker, complexer, overtuigender. Vooral Sam.

Is Roest helemaal zelfstandig leesbaar, zoals de boeken in De Zwijgende Aarde-reeks beogen? Dat zal aan de lezer liggen. Er is nu één raakpunt dat vragen kan oproepen, namelijk dat van de containers die door Michelle Dijon op Mars zijn gedropt. Ik denk dat niet alles hoeft te worden uitgewerkt en de manier waarop de containers op Mars terecht zijn gekomen, is voor het verhaal van Roest niet van belang. Ik denk dat het verhaal mij zodanig had meegezogen, dat ik er niet bij had stilgestaan, maar ik heb Revolte wél gelezen, dus ik kan het niet helemaal beoordelen.

Roest heeft een iets andere toon dan Revolte, maar het is even helder en even vlot leesbaar. Leuke sciencefiction op niveau, die ook nog aanzet tot denken en je aanspoort om naar toekomst te kijken. Want ondanks al mijn beschouwingen, is Roest vooral een spannend SF-verhaal.

Reacties op: Leuke sciencefiction op niveau

8
Roest -
Jouw boekenplank Jouw waardering
Jouw recensie   Schrijf een recensie
? Bestel dit boek bij Libris.nl Bestel het boek vanaf € 17,00
E-book prijsvergelijker