Biografie van een 'reus'

Maar liefst twee jaar heb ik over dit boek gedaan… Dat komt, omdat ik het na 500 pagina’s even heb weggelegd. Alleen dat ‘even’ duurde langer dan ik dacht. En daarna moest ik nog eens bijna 600 pagina’s lezen.

Bijna 1100 pagina’s dus waarin je gebombardeerd wordt met feiten over een man die we zonder overdrijving kunnen betitelen als een historische reus. Die overvloed aan feiten is de sterkte en gelijk de zwakte van het boek. Enerzijds gaan ze ten koste van de leesbaarheid, maar daar staat tegenover dat Churchill zo’n fascinerend leven heeft geleid, dat ik dat maar voor lief heb genomen.

Mijn bewondering voor deze man is groot. Niet alleen was hij beroemd om zijn speeches (We’ll never surrender) die hijzelf schreef. Hij was ook een verdienstelijk schilder en auteur van 37 boeken. En natuurlijk gaat dit boek vooral over de politicus Churchill, de juiste man op het juiste moment die Engeland nodig had om door de Tweede Wereldoorlog te worden gesleept.

Geen gemakkelijk mens, hetgeen nog zacht is uitgedrukt. En ook vaak zeer omstreden. Een man die ook grote fouten heeft gemaakt die vele mensenlevens hebben gekost. Maar als je hem op hoofdlijnen beoordeelt, slaat de balans in zijn voordeel door: Hij was een van de weinigen die waarschuwde voor de opkomst het Pruisisch militarisme, dat uiteindelijk leidde tot de Eerste Wereldoorlog. In het interbellum was hij een roepende in de woestijn en de enige vooraanstaande politicus die tevergeefs waarschuwde tegen Hitler. Hij was toen ook een groot voorstander van herbewapening, waardoor hij werd uitgemaakt voor ‘oorlogshitser’. En tenslotte waarschuwde hij al tijdens de Tweede Wereldoorlog voor de opkomst van het communisme en de invloed van Rusland. Daarbij werd hij tegengewerkt door respectievelijk president van Amerika Roosevelt en diens opvolger Harry Truman. De wrange vruchten daarvan plukken we nog steeds.

Churchill was niet zonder zelfspot en erkende dat hij fouten maakte. ‘Ik heb veel dwaze dingen gedaan die goed zijn uitgepakt en veel wijze dingen die mislukten,’ zei hij in maart 1932 in een CBS-interview in New York. Het citaat staat op pagina 1075 in het laatste hoofdstuk, waarin schrijver Andrew Roberts een aantal conclusies trekt, zeg maar een epiloog. En een van die vaststellingen is, dat Churchill volgens Roberts geen alcoholist was, maar wel een stevige innemer. Ook bestrijdt hij dat de staatsman een bipolaire aandoening had en aan depressies leed. Wel was Churchill een erkende huilebalk. Bij het minste of geringste vloeiden bij hem de tranen.

In hetzelfde hoofdstuk somt Roberts een groot aantal fouten van Churchill op, waarschijnlijk in een poging om een beetje tegengas te geven aan het risico afgerekend te worden als een te grote bewonderaar. En van die gesignaleerde fouten vind ik er eentje merkwaardig: Zo zou Churchill volgens Roberts te toegefelijk geweest zijn geweest tegenover de vakbonden. Het leidde echter wel tot een aanzienlijke arbeidsrust in roerige tijden. Waarschijnlijk is deze conclusie van de befaamde historicus en erkend ‘society-beest’ Roberts ingegeven door zijn grote bewondering voor Margaret Thatcher van wie hij zelfs een portret in zijn slaapkamer had hangen. En zoals bekend haatte Thatcher vakbonden. Laat onverlet dat Roberts een virtuoos historisch boek heeft afgeleverd, dat door de New York Times werd gerecenseerd als: ‘Absoluut de beste eendelige biografie van Churchill ooit geschreven.’