Rake observeringen in een heerlijke roman

Zeer recent verscheen deze roman van de Duitse schrijfster Irmgard Keun bij uitgeverij Lebowski in herdruk. En dat is een goede zaak, want dit is een heerlijke en verfrissende roman, ook al dateert deze uit 1938.
Keun was een auteur die gevlucht was voor het Duitse nazi-regime, omdat haar boeken te kritisch waren. Op de vlucht ontmoette ze in 1936 in Oostende onder meer Joseph Roth. die ook op de vlucht was, en met wie zij een relatie kreeg van anderhalf jaar (o.a. beschreven in het boek 'Oostende, de zomer van 1936', van Mark Schaevers). Kind van alle landen is gebaseerd op deze relatie en werd ook in deze periode geschreven. In de vader-figuur uit het verhaal herkennen we Roth: journalist en schrijver, alcoholist en constant bezig om geld los te krijgen van uitgeverijen of anderen die het goed met hem voorhadden. Hij trok van hotel naar hotel.
Keun beschrijft de wereld van hotels en geldnood vanuit het perspectief van Kully, dochter van schrijver Peter en zijn vrouw Anni. Het bijzondere hiervan is dat de gebeurtenissen, die niet vrolijk zijn, en plaatsvinden onder toenemende dreiging van het Nazisme, vooral observerend zijn en niet oordelend. Oordelen doet Kully alleen over alledaagse dingen. Keun geeft hiermee ruimte aan de lezer om zelf te oordelen.
Daardoor blijft het boek buitengewoon luchtig en laat zich daardoor heerlijk lezen. Keun heeft daarnaast een goede pen en weet bijzonder treffend zaken te verwoorden, in al hun eenvoud:

• “…de ogen van mijn vader zwemmen nog veel verder weg”.
• “Ik leefde nog niet toen alles nog zo makkelijk was”.
• “Ik kon niets meer zeggen omdat de woorden zich plotseling in mijn hoofd verstopten”.
• “Welk verstandig mens zou vol zorgen en ellende op aarde blijven leven als je naar de hemel kunt, en nog gratis ook?”

Met op de achtergrond de toenemende spanning in Europa, krijgen we via Kully een beeld van Roths leven als begenadigd schrijver, die mede door zijn drankzucht niet goed tot schrijven komt en druk bezig is om zijn leven te regelen. En we krijgen een beeld hoe het is om met zo’n iemand te moeten samenleven. Hoe Keun dat zelf moet hebben ervaren kunnen we opmaken uit de ervaringen van zowel Anni als Kully. Keun kan niet zomaar gekoppeld worden aan Anni. Ze had zelf immers geen dochter van Roth en was ook niet met hem getrouwd.

Keun toont zich een trefzekere auteur, en weet ook met lichte humor het boek luchtig te houden:
“Alleen horloges repareert hij heel graag. Hij stort zich op ieder klokje waar hij bij kan, al heeft mijn moeder het hem verboden. We hebben al veel problemen gehad door die reparaties, want daarna zijn die horloges voor altijd stuk”.

Dank aan uitgeverij Lebowski voor deze fijne uitgave!