Lijvige roman, vol met ideeën

In Verliefde vrouwen (oorspronkelijke titel Women in love) behandelt DH Lawrence de klassieke verhouding tussen mannen en vrouwen zoals deze gold tot aan het begin van de twintigste eeuw. Verliefde vrouwen, uitgegeven in 1920 (als eerste in de VS), kiest duidelijk positie voor een vrijere vorm van liefde, wat in die tijd als schokkend werd beschouwd. Niet alleen kiezen de hoofdpersonen voor liefde los van huwelijk, maar er is ook sprake van een vrijere positie van de vrouw en van homoseksuele of bi-seksuele verhoudingen. Het scandaleuze wat destijds in het boek werd gezien, is nu ver te zoeken. We zijn in die zin sinds die tijd enorm bevrijd.

De roman heeft vier hoofdpersonen: de zussen Ursula en Gudrun Brangwen en de twee mannen Gerald Crich en Rupert Birkin, die vrienden van elkaar zijn. Daarnaast is er een belangrijke rol voor Hermione Roddice, die een liefdesrelatie met Birkin heeft, maar deze verliest omdat hij kiest voor Ursula. Gerald en Gudrun krijgen ook een relatie.
Het boek is naast een verhaal van liefdes die zich als een zoektocht ontwikkelen, ook een verhandeling van ideeën, met hier en daar een filosofische toonzetting. Dat gaat wel eens ten koste van de verhaallijn. De auteur was duidelijk uit op meer dan een goed verhaal schrijven. De ideeën betreffen de gelijkheid of ongelijkheid van man en vrouw, van mensen überhaupt, de waarde van economie en kunst, en onvermijdelijk ook de zin van het leven. Zware kost, die niet altijd even bekoorlijk is voor de lezer, maar die zo nu en dan wel indruk maken. De thema’s zijn ook terug te vinden in de hoofdpersonen. Gudrun is een kunstenares, eigenzinnig en onafhankelijk, terwijl Gerald als industrieel economisch en pragmatisch is. Gerald is vooral de optimist en opportunist. Rupert is de zoekende geest, de tegenhanger van Gerald, en gaat zich te buiten aan pessimistische en cynische denkbeelden. Hij getuigt van een misantropische instelling. Volgens critici zou de persoon van Rupert Birkin gebaseerd zijn op Lawrence zelf. Ursula tenslotte is weliswaar ook redelijk onafhankelijk maar verder wat ongecompliceerd en meer traditioneel. Alle hoofdpersonen hebben naast een bepaalde kracht ook hun zwakke kanten.

Opvallend is wel dat de vrouwen in de roman duidelijk voor zichzelf kiezen en zich niet laten leiden door een afhankelijke positie in het traditionele huwelijk. Zij storen zich aan de positie van de vrouw die door de maatschappij wordt opgelegd en de vrijheid die mannen wel hebben. Zoals Gudrun zegt: “Je bent een man, je wilt iets doen en je doet het. Je hebt niet al die hindernissen die een vrouw in de weg staan”.
Ontevredenheid over de tijd(geest) is duidelijk aanwezig. Wat moet de mens nastreven? “De tegenwoordige tijd kan me gestolen worden - maar ik wil het verleden er niet voor in de plaats”. Het gaat om de toekomst, lijkt Lawrence te zeggen.
De auteur is kritisch op de mens en de samenleving. Via Birkin geeft hij ons mee: “De mens is een van de vergissingen van de schepping… net zoals de ichtyosaurus… Stel je eens voor, wat een prachtige wezens er uit de bevrijde tijden zouden voortkomen, zó uit de as herrezen, als de mens maar weer was verdwenen”.
De wereld buiten de mens, in de vorm van de natuur, wordt door Lawrence bij herhaling opvallend liefdevol beschreven, vol kleur en bruisende activiteit. De zwaarheid van de mens en zijn bezigheden steekt daar schril bij af.

Met dit alles is Verliefde vrouwen een boeiend boek, die niet met één keer lezen al zijn inhoud prijsgeeft. Het boek als boodschapper van ideeën zet aan tot nadenken, omdat er meerdere kanten van de zaak worden gepresenteerd. Lawrence is slim genoeg om naast zijn eigen ideeën, zoals verwoord door Birkin, andere en tegenovergestelde opinies te plaatsen. Dat lijkt soms op een beschrijving van hoogdravende discussies, maar dwingt de lezer tot positiebepaling.

Opgemerkt moet worden dat het hele verhaal zich afspeelt in de gegoede klasse. Zij is in staat om zich druk te maken over de thema’s van het boek, heeft daar de tijd voor. Aan de arbeiders, waarvan zo nu en dan een contrasterend beeld wordt gegeven, lijkt dit alles voorbij te gaan. Misschien bedoelt Lawrence impliciet wel dat het een plicht is van deze rijke en elitaire klasse om het voortouw te nemen in de ontwikkeling van de mens en zijn vrijheid.

Naast alle ideeën die Lawrence ontvouwt, blijft Verliefde vrouwen een verhaal over mensen, vrouwen en mannen, die elk op hun manier op zoek zijn naar liefde. Liefde blijft het grootste onderwerp van romans:
“ ‘Vrouwen en liefde, iets eentonigers is er niet,’ zij hij. Ze voelde zich enigszins gekrenkt. En toch zag zij het in wezen net zo. Mannen, en liefde… iets eentonigers was er niet”.