De ansichtkaart

Januari 2003
Een niet ondertekende ansichtkaart lag in de brievenbus bij Annes ouders thuis. Opéra Garnier aan de ene kant en 4 namen van gestorven familieleden aan de andere kant. Het waren de namen van de grootouders, tante en oom van Annes moeder Lélia. Lélia vond het een afschuwelijk misplaatste grap want deze mensen waren allen omgekomen in het concentratiekamp Auschwitz. De kaart werd zonder verder gevolg aan te geven in een lade gestopt waar het in de loop der jaren uit het oog werd verloren.

10 jaar later
Anne is zwanger en denk na over haar familie, haar voorouders en de geheimzinnige ansichtkaart. Ze beseft dat ze helemaal niets weet over haar overleden familieleden en haar Joodse achtergrond. Ze gaat ten rade bij haar moeder, die in de loop der jaren niet heeft stil gezeten en velerlei informatie over haar overleden familieleden heeft verzameld en dit is ook meteen het begin van ‘De ansichtkaart’.
Moeder Lélia vertelt alles wat ze weet aan Anne en start haar verhaal heel gestructureerd en chronologisch zodat je als lezer meteen goed kan meevolgen. Ze begint bij de jeugdjaren van haar Russische grootvader Ephraïm Rabinovitch, zoon van Nachman en Esther, waar hij woonde en hoe hij leefde. Een verhaal dat op zich al tragisch begint eigenlijk doordat Ephraïm zijn eerste liefde moest loslaten en rebels wordt. Op jonge leeftijd breekt hij met zijn geloof en hij provoceert door alles te doen wat Joden eigenlijk niet doen zoals roken, drinken en zich scheren. Hij huwt met de Joodse Emma en maakt haar al meteen duidelijk dat ze thuis niet het leven als gelovigen gaan leven. Kort nadat hun eerste dochtertje Myriam is geboren vluchten ze weg uit Rusland omwille van de politieke onrust en reizen Ephraïms ouders achterna naar Palestina. Enkele jaren later gaan ze naar Letland maar Ephraïm kan zich daar niet aarden en verhuizen naar Frankrijk waar ze eindelijk een nieuw rustig leven starten. Myriam kreeg er intussen een zusje en broertje bij en hiermee is het gezin Rabinovitch compleet. Ze zijn goed ingeburgerd, leiden een goed leven en Ephraïm hoopt dat zijn familie en zichzelf algauw de Franse nationaliteit worden toegekend. Helaas zijn er de eerste geruchten van Hitler en zijn Duits nationaalsocialisme. Het door de Duitsers bezette Frankrijk met haar Vichy- regime en de strenge anti-Jodenwetten wijzigen het leven van de Rabinovitches dramatisch. Myriam is helaas de enige uit het gezin die kon ontsnappen aan de gruwel van de oorlog. Haar zusje, broertje en haar ouders werden gedeporteerd en zijn allen omgekomen in Auschwitz.

Uiteindelijk is het Anne die op zoek gaat naar de afzender van de ansichtkaart zelf. Ze benadert hiervoor zelfs een deskundige in handschriften en een detective die haar een heel eind op weg helpen. Ze begrijpt dat dit alles wat te pijnlijk is voor haar moeder om bij alles echt actief mee te werken maar ze houden contact en Anne houdt haar moeder op de hoogte in hoeverre ze vordert met haar onderzoek. Anne graaft diep en legt voor zichzelf verbanden over haar eigen naam, de naam van haar zus en de namen op de ansichtkaart. De heen en weer brieven naar haar moeder en haar zus doorheen dit deel maken de zoektocht heel levendig en de vele emoties die hierbij gepaard gaan worden verder volledig bloot gelegd – bestaande familiebanden worden hierdoor ook wel sterker. Anne ontdekt wie de afzender van de ansichtkaart is, alsook de reden waarom deze werd geschreven. Het verhaal stopt echter niet voor Anne want ook in haar huidig leven wordt ze geconfronteerd met haar Joodse achtergrond en stelt uiteindelijk ook haar eigen dochter zich vragen.

De vele archiefdocumenten, krantenartikelen, geschreven brieven en foto's zetten extra kracht bij het verhaal dat Lélia overbrengt. Dit trieste verhaal komt meer dan binnen, niet enkel voor Anne maar ook voor ons lezers.

Over de familiefoto op de voorkant van het boek schrijft Anne:
"Ik kende nu alle namen. Ephraïm, Emma, Noémie, maar ook Maurice, Olga, Viktor, Fania … De spoken waren geen abstracte entiteiten meer, ze waren geen getallen meer in geschiedenisboeken".

Terwijl moeder Lélia vertelt schrijft Anne:
"Ik voelde een heftige wee in mijn buik en sloot mijn ogen. Lélia werd ongerust. ‘Wil je stoppen?’
‘ Nee, nee .. het gaat wel'. ‘Ben je niet te moe? Kun je het wel aan om de rest te horen?’ Ik knikte.
Ik liet mijn buik aan mijn moeder zien. “Over een paar decennia zullen de kinderen van mijn dochter op hun beurt foto’s vinden. En dan zullen wij er ook uitzien alsof we uit een eeuwenoude wereld komen. Misschien zelfs nog ouder … “

Wie de ansichtkaart schreef en wat de reden hiervoor was moet je zelf ontdekken. Wellicht wordt niet elke passage doorheen dit non-fictie verhaal als even prettig ervaren, dit kan ook niet want dit gaat over één van de meest donkere tijden van onze geschiedenis. Maar neem als lezer gerust de tijd om dit boek te lezen en geef het alle aandacht want dit verhaal is niet alleen het verhaal van Annes voorouders maar het verhaal van de vele slachtoffers die zijn omgekomen, de overlevenden en nabestaanden die blijvend de gruwel proberen te verwerken.