Demografie, oorzaak en gevolg van van alles

Paul Morland schreef een dik boek over de demografie of de rol van bevolkingsgrootte in de geschiedenis. Demografie gaat voor hem over de samenstelling, groei en krimp van de bevolking. Demografie is oorzaak en gevolg van van alles: welvaart, armoede, oorlog, migratie, innovatie, op- en neergang, enz. Centraal in de demografische geschiedschrijving van Morland staat de zogenaamde Malthuser fuik of demografische transitie. Wat is dat?
Thomas Malthus was een Britse wetenschapper die schreef over de exponentiële groei van de Britse bevolking en de evenredige groei van de productie van voedsel. Op zeker moment moest dat misgaan volgens hem, omdat de mensen zouden omkomen van honger door gebrek aan voedsel.
De voorspellingen van Malthus kwamen niet uit, omdat door hygiëne en verbeteringen in de landbouw er veel meer mensen bleven leven in Engeland. Die extra arbeidskrachten waren niet nodig in de landbouw en konden ingezet worden in de industrie waar, mede door inschakeling van fossiele brandstoffen, de industriële revolutie door mogelijk werd. Een enorme productie van goederen kwam op gang, die welvaart bracht en mensen in staat stelde om nog meer kinderen op de wereld te zetten die langer bleven leven. De groeisprong bleek echter een plafond te kennen, omdat vrouwen op zeker moment minder kinderen kregen, waarna een nieuw bevolkingsevenwicht op een hoger niveau ontstond.
De groei van de bevolking brengt als regel veel welvaart als die plaatsvindt in een stabiele grote staat. De staat wordt daardoor nog sterker en machtiger en kan veroveringsoorlogen beginnen of landen koloniseren. Met immigratie zijn eventuele tekorten in de eigen bevolking aan te vullen. Een zwakke staat brengt geen of minder welvaart, krijgt te maken emigratie en burgeroorlogen, wat de bevolkingsgroei afremt en de staat nog verder verzwakt.
Morland beschrijft dit mechanisme zoals dat zich in de geschiedenis heeft voorgedaan. De demografische transitie begint in de wereldgeschiedenis in Engeland en komt vervolgens in Europa en Noord Amerika. Daarna sluiten in Azië en Zuid Amerika aan en nu maken we de overgang in Afrika mee.
Morland schrijft als een journalist. Veel makkelijke leesbare verhalen van elke regio of land in de loop der tijd en - tussendoor – steeds weer - dezelfde uitleg over de wetmatigheden die daaraan ten grondslag liggen. Het is populaire non-fictie voor alfa’s. Er staan één kleine tabel in de tekst, geen enkele grafiek en zeker geen wiskundige formule.