Tijdmachine naar het zestiende eeuwse Antwerpen

De Brit Michael Pye, historicus, journalist en schrijver, werkte voor verschillende kranten en publiceerde diverse romans en non-fictieboeken. Echt bekend werd hij pas in 2015 met Aan de rand van de wereld, over het leven aan de Noordzee in de Middeleeuwen. Het werd een wereldwijde bestseller en kreeg in Nederland het predikaat ‘Boek van de Maand’ van het Boekenpanel van DWDD. DWDD bestaat niet meer, maar Mezza, het weekend magazine van het Algemeen Dagblad gaf het onlangs verschenen Antwerpen – de gloriejaren eenzelfde bekroning.
Het is niet zo’n grote stap van de steden aan de Noordzee naar Antwerpen, en ook het einde van de Middeleeuwen gaat bijna geruisloos over in de opkomst van de stad aan de Schelde. Die groeide in korte tijd als handelsstad uit tot het middelpunt van de wereld in de zestiende eeuw. Op zijn kenmerkende wijze vertelt Michael Pye in zijn nieuwste boek hoe dat kon gebeuren en hoe deze gloriejaren ook weer ten einde kwamen.

‘...Deze avond wordt in de stad een nieuwe grote klok gegoten: de Carolusklok, vernoemd naar Karel V, die heerser zal worden over de Nederlanden en het hertogdom Brabant, en dus ook over de stad Antwerpen. De klok zal de officiële geschiedenis van de stad optekenen, gebeurtenis na gebeurtenis. Hij zal luiden bij de geboorte van prinsjes, de uitverkiezing van pausen, bij branden in de smalle straten, bij de veilige terugkeer van schepen die de pelgrimstocht naar het Heilige Land hebben volbracht, en bij terechtstellingen van al te hebzuchtige bankiers of indiscrete sodomieten. ...’
Het is alsof je in een tijdmachine stapt en afgezet wordt in het Antwerpen van de zestiende eeuw. Alle zintuigen worden aangesproken. Je hoort bijna de mengelmoes van talen op de kade, het rollen van de vaten met handelswaar, de discussies van de handelaren op de beurs, en het gegiechel van de schoolmeisjes. Je ziet de schepen vertrekken met hun ruimen vol handelwaar. Je ruikt de specerijen die via Portugal uit de hele wereld aankomen om verder te worden verhandeld, maar ook de varkens die overal los rondlopen.
Maar ook zie je zaken die helemaal niet zo veel verschillen van de huidige tijd: godsdienst twisten, vluchtelingenproblematiek, geld als machtsmiddel, en maatregelen om de pest onder controle te krijgen.

Antwerpen – de gloriejaren is een geschiedenisboek, maar wel een met een onconventionele opzet. Het is alsof Michael Pye zich een rol aanmeet als leraar, die op een hoek van de tafel gaat zitten en begint te vertellen. Niet over muren en gebouwen, over de mensen die daarin woonden. Het verhaal is niet chronologisch, en je verdrinkt bijna in een stuwmeer van details.
Door te kiezen voor voor een kaleidoscopisch beeld van onderwerpen die elk een apart hoofdstuk krijgen, wordt het beeld van Antwerpen driedimensionaal en gaan de mensen leven. We lezen over scholen voor meisjes, het vertalen en drukken van boeken, geld en wisselkoersen, en kunst als handelsobject. Overal zag men handel in en handel was geld. En dat was precies waar Karel V dringend behoefte aan had om zijn legers te betalen. Doordat de handel boven de geldende wetten werd gesteld en de handel afhankelijk was van buitenlanders, werd in Antwerpen niet opgetreden tegen de ketterse opvattingen die veel handelaren aanhingen. Zo kreeg de stad de kans om zich in korte tijd te ontwikkelen tot het middelpunt van Europa, waar alles kon wat elders verboden was. Amper zestig jaar duurde deze glorietijd, maar dat was genoeg om de loop van de geschiedenis definitief te veranderen.

Voor dit boek heeft Michael Pye een enorme hoeveelheid bronnen geraadpleegd. Deze zijn als noten achterin opgenomen en vormen zo een complete lijst van literatuur die te raadplegen is voor diegene die echt een studie wil maken van een specifiek onderwerp.
Het personenregister achterin om de juiste pagina met informatie snel terug te zoeken en twee katernen vol fraaie illustraties completeren het geheel.

Antwerpen – de gloriejaren is geen geschiedenisboek met droge feiten, maar een uiterst leesbaar en boeiend verhaal, zodat je bijna spelenderwijze de geschiedenis leert kennen. En ook daarna zal het zijn dienst bewijzen als waardevol naslagwerk. Michael Pye heeft het geschiedenisboek een nieuwe definitie gegeven en bewijst dat dat beslist niet saai hoeft te zijn.