Tot leven gebrachte geschiedenis

Uit de geschiedenisboeken is voldoende bekend over de ellende waarin westerse landen gedurende en vlak na de Eerste Wereldoorlog gestort zijn. Szczepan Twardoch is er in geslaagd om deze periode dmv de hoofdpersoon Alois Pokora invoelbaar te maken.
Alois Pokora (1991) is opgegroeid in een mijnwerkersgezin in Oppersilezië, een door Duitsers en Polen betwist gebied, dat tegenwoordig bij Polen hoort. Als enige in het talrijke gezin kan Alois een opleiding volgen aan een gymnasium in Gleiwitz en later aan de universiteit in Breslau.
Een belangrijk moment ontstaat als hij tijdens zijn gymnasiumtijd verliefd wordt op een 9 jaar oudere vrouw, Agnes. Deze vrouw gebruikt hem als speelbal en schenkt er groot behagen in om hem liefdesverdriet te bezorgen.
Deze eenzijdige liefde speelt een belangrijke rol in het boek, omdat tijdens alle gruwelijke avonturen die Alois in de oorlog en daarna meemaakt zijn gedachten aan haar een morele steun betekenen.
Als de kansen op een oorlog tegen Frankrijk groot beginnen te worden, meldt hij zich aan als beroepsmilitair omdat hij dat gunstiger voor hemzelf acht dan later als dienstplichtige opgeroepen te worden.
De hel van de loopgraven wordt kort beschreven en de situatie in Duitsland na 1918 wordt eveneens invoelbaar beschreven aan de hand van allerlei gebeurtenissen waarin hij verzeild raakt.
Het Duitsland van na 1918 wordt verscheurd door allerlei politieke groeperingen zoals communisten, Spartakisten, soldatenraden, sociaaldemocraten en pro-keizergroeperingen. Straatgevechten zijn aan de orde van de dag.
Veel aandacht wordt besteed aan homosexuele bijeenkomsten in diverse uitgaansgelegenheden in Berlijn. Hier ontdekt Alois voor het eerst de lichamelijke liefde maar hij is niet zeker omtrent zijn geaardheid.
Na terugkeer naar zijn geboortedorp in Silezië huwt hij een gewone kleinburgerlijke vrouw Emma. Als hij weer op zoek gaat naar Agnes, betekent dit een scheuring in zijn huwelijk omdat alleen al een bezoek aan Agnes voor Emma onacceptabel is.
Het boek toont op fraaie wijze hoe een arbeiderszoon met toevallig een goed stel hersens zich vanaf het gymnasium een plaats op de sociale ladder moet zien te veroveren. Daarnaast wordt beschreven hoe je ook zonder politieke ambities een speelbal wordt van ongewilde ontwikkelingen.
Pokora deint mee op de golven van alles wat er om hem heen gebeurt. Geen politieke overtuigingen hebben invloed op hem, maar ook zonder overtuigingen kan hij niet veel anders doen dan zich steeds maar weer aanpassen.
"Verscheurdheid" zou ook een mooi thema kunnen zijn voor het boek.
De prachtige vertaling uit het Pools door Charlotte Pothuizen verdient ook waardering voor dit boek.