Mysterieuze verhalen

Vincent Merjenberg (1983) studeerde Nederlands en geeft taalles aan nieuwkomers. Hij werkte bij een uitgeverij en publiceerde verhalen in onder andere De Gids en Revisor. Zijn debuutroman De grijzen verschijnt in april 2021 bij Atlas Contact.

In de grensstad worden lichamen van mannen, vrouwen en kinderen rechtop in de aarde aangetroffen, bedolven onder een grijze laag. Niemand praat over de grijzen die worden gevonden en opgegraven in de buitenwijken, dicht bij de grens waar vele hopelozen de gevaarlijk oversteek naar de overkant gewaagd hebben. De jonge journalist Lena wordt vanuit de hoofdstad uitgezonden om onderzoek te doen, langzaam verweven verschillende geschiedenissen zich tot één geheel.

‘Niemand wil nog achteromkijken. De tijd dat iedereen onderweg was en op de vlucht is allang vergeten. Ook door mij, leek het lange tijd. Maar nu zijn er de grote gaten in de aarde bij de metrostations, waar de lichamen rechtop in de grond steken.’

Een ongepubliceerde novelle, aantekeningen van een verdwenen journalist, herinneringen van een oude man en het verhaal van Lena die naar de grensstad vertrekt, een plek waar ze vroeger met haar vader vaak kwam. De verschillende perspectieven en teksten vormen samen het verhaal van de grijzen, namen worden niet altijd genoemd waardoor soms onduidelijk is wie een gedeelte van het verhaal vertelt en waarom.

De lezer beleeft de zoektocht die Lena aflegt op zoek naar informatie over de mysterieuze vondsten. De korte stukjes informatie maken het boek behapbaar, ondanks de ontzettend complexe opbouw ervan, de drang naar het volledige verhaal is groot genoeg om door te blijven lezen. Pas helemaal aan het eind vallen de meeste puzzelstukjes op hun plek, maar Merjenberg timmert zijn mysterie niet helemaal dicht en laat daarmee ook genoeg aan de verbeelding over.

Het juist níet beschrijven van cruciale momenten in het verhaal, de stukken die missen – al dan niet opzettelijk – in de verhalen van zijn personages, maken de complete debuutroman sterk. De volledige waarheid is nooit te kennen, mensen verzinnen hun eigen verhalen om te verklaren wat we niet kunnen achterhalen of om de ware betekenis van hun verleden op een andere manier vorm te geven. Dat wat overblijft is een ingenieus spel met taal en verhalen dat laat zien waartoe een mens in staat is onder de meest ondenkbare omstandigheden.

De grijzen is een interessante talige puzzel die indrukwekkend knap in elkaar gezet is. Het mysterie is en blijft aanwezig in taal, sfeer en verhaal en dat maakt dit debuut ontzettend sterk. Een boek dat je in cirkels door kunt blijven lezen en waar elke keer weer nieuwe informatie uitspringt die bijdraagt aan de oplossing van de vele raadsels en het begrip van het verhaal en de manier waarop het is opgebouwd als geheel. Een te gekke en unieke constructie die nieuwsgierig maakt naar meer.