Genderproblematiek in geschiedschrijving

Naomi Alderman (1974) is auteur en gamedesigner, ze schreef online games voor Penguin, de BBC en schrijft regelmatig stukken voor The Guardian. Van haar roman De Macht werden meer dan een half miljoen exemplaren verkocht in Engeland en de Verenigde Staten en de Nederlandse vertaling door Astrid Huisman en Roos van de Wardt verscheen in 2018 bij Atlas Contact. De Macht werd genomineerd voor de Orwell Prize 2017, won de Women’s Prize for Fiction en wordt bewerkt tot een televisieserie.

Overal ter wereld ontdekken vrouwen dat zij de kracht bezitten. Met de minste vingerbeweging kunnen ze folterende pijnen veroorzaken en zelfs doden. Langzaam dringt het besef door dat niet meer de mannen de macht op aarde in handen hebben, maar dat zij allemaal overgeleverd zijn aan de genade van de vrouwen. De Dag van de Meisjes is aangebroken, maar welke gevolgen heeft dit?

Het verhaal van Alderman is geconstrueerd alsof er een geschiedschrijving plaatsvindt. Het metaniveau waarop naar geschiedschrijving gekeken wordt in zowel het begin als het einde van de roman is interessant en doet denken aan de extra laag over het vertellen van verhalen die we in de dystopische roman Het verhaal van de dienstmaagd (1985) van Margaret Atwood tegenkomen. Het verhaal van de ontketende vrouwelijke kracht wordt in dit geval echter niet door een van de hoofdpersonages gecreëerd maar door iemand anders achteraf geconstrueerd. Archeologische vondsten maken ook deel uit van het geheel.

Het concept lijkt op dat van Atwood maar is toch minder overtuigend uitgewerkt, vooral omdat het verhaal vanuit de verschillende personages wordt verteld, waardoor de lezer als het ware ineens weer midden in het heden staat, terwijl je zou verwachten een verhaal verteld door de geschiedkundige te gaan lezen aan het begin van het boek. De twee invalshoeken lopen te ver uiteen om ze voor de lezer als één geheel aannemelijk te kunnen maken. Terwijl juist de interessante kwesties rondom geschiedschrijving en overlevering dit boek zo intrigerend hadden kunnen maken.

“Mannen zijn gevaarlijk. Mannen begaan het merendeel van de misdaden. Mannen zijn minder intelligent, minder toegewijd, werken minder hard, hun hersenen zitten in hun spieren en in hun pik. Mannen lopen een grotere kans om ziek te worden en ze zijn een aderlating voor de economie van het land.”

Feminisme is een stempel die gemakkelijk op het boek van Alderman geplakt zou kunnen worden, maar De Macht bevat interessante observaties en gedachtesprongen over genderproblematiek in een bredere zin van het woord. Het boek van Alderman is een omkering op vele niveaus, het gaat uit van het idee dat niet de man, maar de vrouw vanaf het allereerste begin waardevoller en machtiger is geweest in de maatschappij. Een interessant concept dat de lezer aan het denken zet over de gekunsteldheid van onze maatschappij, waarin de man altijd de norm is geweest.

Alderman verwijst veel naar het Christelijke geloof en de verhalen en laat zien dat deze teksten ook op andere manieren uitgelegd kunnen worden. Toch is De Macht geen verheerlijking van het matriarchaat. Het boek laat juist zien dat we net zo goed – weliswaar andere – problemen zouden ondervinden in onze maatschappij wanneer de man onderdrukt zou worden door de vrouw. Gelijkheid lijkt dus de oplossing.

De Macht gaat uit van een heel interessant gedachte-experiment maar de schrijfstijl en opbouw overtuigen niet. Het boek is niet goed geschreven en dat maakt dat dit boek de aandacht van de lezer moeilijk vast weet te houden. Jammer, want er had zoveel meer overtuiging gezeten in dit intrigerende concept als de uitwerking beter was geweest.