De perfecte wereld

Ewoud Kieft is schrijver, historicus en muzikant. Over de aantrekkingskracht van oorlog en het nazisme schreef hij Oorlogsenthousiasme en Het verboden boek. Beide boeken haalden de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs. In 2020 verscheen bij De Bezige Bij Kiefts romandebuut: De onvolmaakten.

Cas groeit op in een samenleving waarin kunstmatige intelligentie tot in het diepste wezen van de mens is doorgedrongen. Wat begon als een handige applicatie is uitgegroeid tot een trouwe levenspartner met de naam Gena. Gena begeleidt het leven en geeft inzicht in alle kleine en grote gebeurtenissen. Maar Cas begint te twijfelen over deze manier van leven en sluit zich aan bij een groep die zich bewust buiten het netwerk begeeft: de onvolmaakten. Wie kan er beter inzicht verschaffen in de motieven van Cas dan de Gena die hij achterliet?

Gena doet verslag aan een commissie van mensen die zich bezighoudt met de vermissing van Cas en de gevolgen die zijn aansluiting bij de steeds groter wordende groep onvolmaakten heeft. Bijna menselijk doet de kunstmatige intelligentie aan, ware het niet dat de lezer er door haarzelf en de leden van de commissie onderling steeds opnieuw aan herinnerd wordt dat slechts om een doorontwikkeld algoritme gaat.

“Zo onbuigzaam zijn hun overtuigingen als ze die eenmaal hebben omarmd, zo hardnekkig hun vooroordelen. Als ze eenmaal iets geloven, zijn ze er nauwelijks meer van af te brengen.”

Het algoritme maakt dat ook een duidelijk onderscheid tussen het netwerk en de mens als individu. Er blijven menselijke trekjes die voor Gena onmogelijk te begrijpen, laat staan te controleren zijn. Jaloezie, boosheid, maar ook de neiging om genot boven gezondheid of verstand te laten prevaleren. Gena helpt de mens om zijn leven zo gezond en zinvol mogelijk te leven; geen vlees, geen alcohol, geen drugs.

Een verhaal vanuit het gezichtspunt van de kunstmatige intelligentie, het algoritme dat een levensverhaal vertelt en haar eigen acties moet verantwoorden tegenover een commissie. Mens en machine zijn één geworden in de zeer geloofwaardige wereld die Kieft schept, maar toch blijft er een klein percentage dat de vrijheid belangrijker vindt dan de gemakken die Gena biedt. Verzet zal er altijd blijven.

Een meeslepend en intelligent geschreven verhaal dat zich afspeelt in een toekomst die niet eens zo vergezocht is en allesbehalve ongeloofwaardig is. Dagelijks geven we toestemming aan talloze apps om onze gegevens op te slaan, te gebruiken en te delen met derden. Een netwerk waarin al deze gegevens versmolten zijn om op die manier de meest optimale levenswijze te propageren is geen nieuw idee. Maar waar we dit verhaal in bijvoorbeeld De cirkel van Dave Eggers in de twijfelende persoon die met het systeem te maken krijgt, wordt De onvolmaakten niet vertelt vanuit die onvolmaakten, maar vanuit het systeem dat deze mensen moet integreren zelf.

Vragen over dit systeem, de werkwijze, de ethische bezwaren en alle mogelijke scenario’s zijn onvermijdelijk en worden in deze debuutroman overtuigend uitgewerkt tot een wereld waarvan je je op jouw beurt kan afvragen hoe werkelijk en wenselijk deze is.