Dit is (geen) literatuur

Sytske Frederika van Koeveringe (1988) is beeldend kunstenaar en schrijver. In 2017 verscheen haar debuutroman Het is maandag vandaag. Verder schrijft Van Koeveringe toneel, essays, poëzie en proza voor onder andere De Revisor en NRC Handelsblad. Haar nieuwste boek Vrouw doet dit, dat - verscheen bij Atlas Contact.

Na de diagnose borstkanker grijpt Van Koeveringe terug op dagboekschrijven. Pas na het ontdekken van de dagboeken van Susan Sontag beseft ze dat dit iets is wat mag bestaan en serieus wordt genomen, ook in de literaire wereld. Door het schrijven probeert Van Koeveringe grip te krijgen op de totale absurditeit van het bestaan en haar ziekte, zonder zich iets aan te trekken van bestaande literaire conventies.

“Je kaart allerlei onderwerpen aan, stelt veel vragen maar komt niet met antwoorden. […] Waarom gebruik jij spreektaal? Dit is geen literatuur. Je neemt de lezer zo niet mee in een verhaallijn…”

Vrouw doet dit, dat - leest gemakkelijk, juist vanwege het gebruik van spreektaal, zinnen tussen haakjes en zijpaadjes in onmogelijke gedachtekronkels zoals iedereen die wel eens heeft. Grote thema’s als angst, huilen, de kracht van proza en de ontoereikendheid van taal krijgen op die manier iets benaderbaars in het werk van Van Koeveringe. In het werk is ruimte voor angst en onzekerheid en voor kritische (zelf)reflectie.

“Dagboeken zijn de dagelijkse, vaak terugkerende gedachtekronkels, beslommeringen en dus de nutteloosheid van het bestaan zo helder mogelijk uitgeschreven. Bladzijde na bladzijde na bladzijde na bladzijde na bladzijde. Inclusief alle wrok, pijn, teleurstellingen, frustraties, opgewekte momenten, onzekerheden, liefdesavonturen en vragen over het leven.”

Essays, dialogen en ervaringen wisselen elkaar in rap tempo af, gedachten en gesprekken maken ruimte voor nieuwsgierigheid, frustratie en dromen. Rationaliteit laat ruimte voor persoonlijk gevoel in de geheel eigen manier waarop Van Koeveringe de wereld ervaart en de lezer daar onderdeel van maakt. Op zoek naar een taal en een vorm voor de beschrijving van een alles overstijgende ziekte en een leven dat daarbij hoort.

Van Koeveringe reflecteert op literatuur en doet het vervolgens op unieke eigen wijze, laat zien dat het op jouw manier ook aanwezig mag zijn, zelfs als iets nog niet eerder op precies deze zelfde manier gedaan of geschreven is. Het afzetten tegen de clichés en metaforen door een eigen gevoel uit te drukken, zelfs als je je daarmee niet aansluit bij anderen en zelf niet per se een betere oplossing of manier hebt.

Het resultaat is een boek waarin de liefde voor het ambacht dat schrijven is centraal staat, het onderzoeken van en verzamelen rondom een onderwerp door het van zoveel mogelijk kanten te bekijken en de ‘waarheid’ in het midden te laten. Vrouw doet dit, dat - is wellicht onconventioneel in vorm en stijl, iets waarvoor de schrijver zich keer op keer lijkt te willen indekken door de breuk met conventies hardop te benoemen, maar het is goed geschreven, heeft een prettig ritme en naast alle serieuze overdenkingen ook de nodige humor in zich.

Taal zal wellicht nooit afdoende zijn om een geheel persoonlijke ervaring te kunnen uitdrukken, maar Van Koeveringe deed een dappere poging en zet de lezer aan het denken, niet alleen over het leven maar ook over taal en literatuur en hoeveel verschillende vormen al deze onderwerpen kunnen aannemen als je daarvoor open staat.