Een nieuwe kijk op een bekend epos

T.H. Whites vuistdikke werk over Arthur is al bijna honderd jaar oud, en recentelijk is een nieuwe vertaling door Jolande van der Klis verschenen in een prachtige hardcover bij Uitgeverij Athenaeum. Whites werk is sterk geïnspireerd door een eeuwenoud werk van Sir Thomas Malory: Le Morte D'Arthur.

Dit boek was het onderwerp van de eerste Meeleesclub ooit op hebban en was een hele goede keuze daarvoor. Door de enorme omvang was er genoeg om over het boek te vertellen en er was vooral zóveel achtergrondinformatie dat een herlezing in de toekomst zeker de moeite waard is. Er zijn veel verwijzingen naar gebeurtenissen en bekende personen uit het verleden die je hoogstwaarschijnlijk niet allemaal zal begrijpen, maar een snelle blik op Google of de woordenlijst achterin het boek verklaart genoeg. Ook als je helemaal niets opzoekt is het verhaal verder overigens prima te begrijpen.

White heeft een turbulente jeugd en volwassen leven gehad, zo blijkt uit het inleidende woord van vertaalster Jolande van der Klis. Deze inleiding moet je zeker niet overslaan, want het verklaart veel van de keuzes die White heeft gemaakt in de manier waarop hij bepaalde personages en situaties neerzet. Anders dan Malory’s werk heeft White extra veel aandacht geschonken aan de jeugd van Arthur en de avonturen met dieren die hij beleefde. Zo maakt hij, met behulp van Merlijns toverkracht, een dag in het leven van onder andere mieren en ganzen mee in de respectievelijke gedaantes van die dieren. Algauw blijkt dat deze avonturen een belangrijke basis vormen voor hoe Arthur later als koning zijn koninkrijk bestuurt.

Zelf vond ik dit eerste gedeelte over de jeugd van Arthur het leukst om te lezen. Arthur leert veel belangrijke dingen en het is heel leuk om over Whites versie van Merlijn te lezen. Zodra het verhaal echter naar Arthur als koning verplaatst begint het verhaal iets aan kracht te verliezen. White heeft de neiging om belangrijke punten uit de Arthur legendes weg te laten en in plaats daarvan naar Malory te verwijzen midden in de tekst. Zoek je dus een volledig werk over de Arthur legendes ben je hier niet aan het juiste adres, maar Whites unieke schrijfstijl en visie heeft ook wel weer wat charme, al zal het zeker net zijn weggelegd voor iedereen.

De personages in dit boek worden bij vlagen namelijk bijna kinderlijk en/of komisch neergezet in de manier waarop ze praten en zich gedragen. Toch zorgt dat ook voor een onverwachte genegenheid voor bijvoorbeeld koning Pellinore en zijn Blaffende Beest, die op elkaar jagen maar eigenlijk van elkaar houden en elkaar geen pijn willen doen.

Er is een groot deel van het boek gereserveerd voor Lancelot, die in dit werk erg melancholisch en wispelturig wordt neergezet. Hij is fysiek mismaakt in zijn eigen woorden, maar is wel de beste ridder die er ooit is geweest. Hij is een beetje té goed met de wijze waarin hij alsmaar weer wint in de meest uiteenlopende situaties, maar White weet hem later meer te nuanceren met zijn religieuze twijfels.

De vrouwen in dit boek laten wat te wensen over, maar dit komt waarschijnlijk grotendeels door Whites eigen relaties met vrouwen (of beter gezegd de absentie daarvan). Guinevere is erg wispelturig en wordt eigenlijk altijd als de slechte invloed neergezet: waneer Lancelot haar op afstand wil houden wil zij hem juist verleiden, en wanneer hij naar haar toekomt twijfelt ze en houdt hem op afstand. Toch zijn er ook veel momenten dat ze wél voor elkaar kiezen, en dat zorgt uiteindelijk voor het befaamde noodlot van veel personages.

White heeft een alarte schrijfstijl en heeft de neiging belangrijke stukken over te slaan, maar wat hij behield was ook niet altijd even interessant om te lezen. Over het algemeen gezien heb ik echter genoten van dit boek dat een aparte draai aan de Arthur legendes geeft die niet iedereen zal bevallen. Ondanks dat is dit boek absoluut de moeite waard om op te pakken dankzij alle verwijzingen en de lessen die Arthur gaandeweg leert.